Αρχική σελίδα - Νέα και εκδηλώσεις - Ομιλίες - Κείμενα - Forum

Το 3ο από τα 7 απλά μαθήματα, με θέμα «Μεταρρύθμιση και Επανάσταση» (εισηγητής Δ. Πατέλης, αν. καθηγ. Φιλοσοφίας)

Το 3ο από τα 7 απλά μαθήματα «Μεταρρύθμιση και Επανάσταση», Παρασκ. 19/2/2016, ώρα 18:00 , αμφιθ. Μ318 ΕΜΠ.

Το 3ο από τα 7 απλά μαθήματα, με θέμα «Μεταρρύθμιση και Επανάσταση» (εισηγητής Δ. Πατέλης, αν. καθηγ. Φιλοσοφίας), Παρασκευή 19 Φεβρ. 2016, ώρα 18:00 , στο αμφιθέατρο Μ318 της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ.Π. – τ. πτέρυγα των Ηλεκτρολόγων προς την οδό Μπουμπουλίνας, 3ος όρ. (είσοδος από οδό Στουρνάρη). Το μάθημα γίνεται στα πλαίσια του 2ου κύκλου της σειράς των 7 απλών μαθημάτων μαρξισμού για το 2016 (συνδιαοργάνωση: Όμιλος Μαρξιστικών Ερευνών, Σύλλογος Γ. Κορδάτο και Όμιλοι Επαναστατικής Θεωρίας).

Περιεχόμενο και βασικές θεματικές-προβληματικές του μαθήματος:

Κοινωνική νομοτέλεια, δομή και ανάπτυξη της κοινωνίας, λογική της ιστορίας. Το γίγνεσθαι της κοινωνίας. Φυσικής και κοινωνικής προέλευσης δεσμοί. Αντίθεση χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας. Ιδιοκτησία, ιεραρχία, τάξεις κατεστημένες, κοινωνικές τάξεις και πάλη των τάξεων, συμφέροντα κοινωνικά η υλικά. Η ταξική πάλη ως κινητήριος δύναμη ανάπτυξης της ανταγωνιστικής κοινωνίας, η θέση και ο ρόλος της στο γίγνεσθαι της κοινωνίας. Βαθμοί συγκρότησης του εκάστοτε κοινωνικού υποκειμένου, σκοποί, μέσα, τρόποι και επίπεδα του αγώνα: οικονομικού, κοινωνικού, ιδεολογικού-πολιτισμικού (βλ. και ιδεολογικότητα), πολιτικού, εμπειρικού & θεωρητικού, εθνικού & διεθνικού).

Κοινωνική εξέλιξη και ανάπτυξη (προοδευτική ανάπτυξη, στασιμότητα-συντήρηση, οπισθοδρομική πορεία), μεταρρύθμιση και επανάσταση ως αλματώδης ανάπτυξη (βλ. & Πέρασμα των ποσοτικών αλλαγών σε ποιοτικές, αντίφαση διαλεκτική, άρση). Αδιέξοδα του εξελικτισμού, διαχείριση του συστήματος και ενσωμάτωση σε αυτό (βλ. και κατεστημένο).

Τα αίτια, το βασικό περιεχόμενο, οι κινητήριες δυνάμεις και οι ιστορικοί τύποι κοινωνικών επαναστάσεων. Οι αστικές επαναστάσεις (μετάβαση απ' τη φεουδαρχία στην κεφαλαιοκρατία). Οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις ως στιγμές της ενιαίας παγκόσμιας ιστορικής διαδικασίας επαναστατικής (διαλεκτικής) άρσης όχι μόνο της κεφαλαιοκρατίας, αλλά του συνόλου της προγενέστερης ιστορίας και προϊστορίας. Η προοπτική επαναστατικής ενοποίησης της ανθρωπότητας (κομμουνισμός).

Εξέγερση και επανάσταση. Σύγχρονο στάδιο, εποχή, ανισομερής ανάπτυξη και «ασθενής κρίκος» (α. Στο παγκόσμιο σύστημα & β. Στη συγκυρία). Τοπικό, περιφερειακό & παγκόσμιο, εθνικό και διεθνικό περιεχόμενο της επανάστασης. Κρίση, πόλεμος και επανάσταση. Η επαναστατική κατάσταση, οι δυνατότητες και οι προοπτικές της. Μεταρρύθμιση και αντιμεταρρύθμιση. Κοινωνική επανάσταση και αντεπανάσταση. Αντικειμενικοί όροι και υποκειμενικός παράγων στην επανάσταση. Συνειδητό και αυθόρμητο, “μάζες” και προσωπικότητα, αυτοπροσδιορισμός και ετεροπροσδιορισμοί του υποκειμένου. Αλλαγές στο χαρακτήρα της εργασίας και του κοινωνικού υποκειμένου. Παρελκυστική πολυδιάσπαση-διάχυση του υποκειμένου στη μεταμοντέρνα-νεοφιλελεύθερη “κατασκευή” ταυτοτήτων, ατομικών δικαιωμάτων και πλουραλισμού “κινημάτων” (βλ. & κίνημα (κοινωνικό), δίκαιο, δικαιοσύνη, δικαίωμα). Η θέση και ο ρόλος της επαναστατικής θεωρίας και μεθοδολογίας στον προσδιορισμό της στρατηγικής και των τακτικών, του σκοπού και των μέσων της επαναστατικής πράξης. Μείζονες-μακροπρόθεσμοι και ελάσσονες (βραχυπρόθεσμοι &μεσοπρόθεσμοι) σκοποί. Πρόγραμμα μάξιμουμ, πρόγραμμα μίνιμουμ και μεταβατικό πρόγραμμα. Το βασικό ερώτημα-πρόβλημα της κοινωνικής επανάστασης: εξουσία, κράτος και επανάσταση (βλ. & βάση και εποικοδόμημα). Δημοκρατία και δικτατορία του προλεταριάτου.

Η σοσιαλιστική επανάσταση ως ανώτερος τύπος κοινωνικής επανάστασης και ως μετάβαση σε άλλο τύπο ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Γενικές νομοτέλειες και ποικιλομορφία των δρόμων της επανάστασης στη σύγχρονη παγκόσμια επαναστατική διαδικασία μετάβασης στον κομμουνισμό. Περί της επαναστατικής βίας και των δυνατοτήτων ειρηνικής μετάβασης στο σοσιαλισμό. Ιστορική περιοδολόγηση των σοσιαλιστικών επαναστάσεων, κριτήρια. «Πρώιμες», «ώριμες» και «ύστερες» σοσιαλιστικές επαναστάσεις.

Κριτική αστικών και μικροαστικών αντιλήψεων περί μεταρρύθμισης και επανάστασης. Αστική “κοινωνιολογία της επανάστασης”, εξελικτισμός, φιλελευθερισμός, ρεφορμισμός & δεξιός αναθεωρητισμός (εκφυλισμός της σοσιαλδημοκρατίας και του ευρωκομμουνισμού), μικροαστικός αριστερίστικος “επαναστατισμός” - αριστερός αναθεωρητισμός-αριστερισμός, αναρχισμός (άρνηση αντικειμενικών νομοτελειών της επανάστασης, ανιστορική απολυτοποίηση του ρόλου της “ενεργού μειοψηφίας” κ.ο.κ.), υπερεπαναστατική φρασεολογία & τακτικισμός, αντιδιαλεκτική-ανιστορική αναγωγή στρατηγικής σε τακτική και τανάπαλιν.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βαζιούλιν Β. Α. Μόνο επιστημονικά αναδεικνύεται η αναγκαιότητα του κομμουνισμού.

Βαζιούλιν Β.Α. Η διαλεκτική της ιστορικής διαδικασίας και η μέθοδος έρευνάς της. Μετάφραση Μ. Κυριακάτου, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1988.

Βαζιούλιν Β.Α. Ιστορία και κομμουνιστικό ιδανικό. Διαλεκτική, τ. 2, 1990, σ. 63-64.

Βαζιούλιν, Β. Α. Η λογική της ιστορίας της αλληλεπίδρασης ηθικής και πολιτικής. ΔΙΑΠΛΟΥΣ Νο 14, Ιούνιος-Ιούλιος 2006, σελ. 18-22.

Βαζιούλιν, Β. Α. Η λογική της ιστορίας. Ζητήματα θεωρίας και μεθοδολογίας. Έκδ. Β'. ΚΨΜ. Αθήνα 2013. http://www.ilhs.tuc.gr/gr/li.htm

Γληνός Δ. Τι είναι και τι θέλει το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο

Ένγκελς Φ., Αντι Ντύρινγκ. Σ.Ε.

Ένγκελς Φ., Σοσιαλισμός, Ουτοπικός και Επιστημονικός.

Ένγκελς Φ., Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους.Σ.Ε.

Ένγκελς Φ., Ο πόλεμος των χωρικών στη Γερμανία. Σ.Ε.

Η Λογική της Ιστορίας (Δ.Σ.Λ.Ι.). Κείμενα του Βαζιούλιν Β. Α. και της διεθνούς ερευνητικής ομάδας στην ελληνική γλώσσα, βλ. στην ιστοσελίδα: ilhs.tuc.gr/gr

Κακαρίνου Γ. Κομμουνιστική στρατηγική και «Λογική της Ιστορίας». Ριζοσπάστης, Τετάρτη 11 Φλεβάρη 2009.

Κατσορίδας Δ. Βασικοί σταθμοί του εργατικού-συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα (1870-2001)

Κον Ι.Σ. Φοβούνται τους νόμους της ιστορίας

Λένιν Β. Ι. Καρλ Μαρξ. Άπαντα, τ. 23.

Λένιν Β. Ι. Οι ιστορικές τύχες της διδασκαλίας του Κ. Μαρξ. Άπαντα ,τομ.23.

Λένιν Β. Ι. Τρεις πηγές και τρία συστατικά μέρη του μαρξισμού. Άπαντα, τ. 23.

Λένιν Β. Ι., Για την επανάσταση μας. Άπαντα, τ. 45

Λένιν Β. Ι., Δύο τακτικές της σοσιαλδημοκρατίας στη δημοκρατική επανάσταση. Άπαντα, τ. 11

Λένιν Β. Ι., Η οικονομία και η πολιτική στην εποχή της δικτατορίας του προλεταριάτου. Άπαντα, τ. 39.

Λένιν Β. Ι., Κράτος και Επανάσταση, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή».

Λένιν Β. Ι., Η παιδική αρρώστια του «αριστερισμού» στον κομμουνισμό. Άπαντα, τ. 41.

Λένιν Β. Ι., Η προλεταριακή επανάσταση και ο αποστάτης Κάουτσκι. Άπαντα, τ. 36

Λένιν Β. Ι., Ο ιμπεριαλισμός ως ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού. Άπαντα, τ. 27

Λένιν Β. Ι., Τι είναι οι «φίλοι του λαού» και πώς πολεμούν κατά των σοσιαλδημοκρατών;, Άπαντα, τ. 1

Λένιν Β. Ι., Τι να κάνουμε;. Άπαντα, τ. 6

Λένιν Β. Ι., Τρεις πηγές και τρία συστατικά του μαρξισμού. Άπαντα, τ. 23

Λένιν Β.Ι., Άπαντα. Έκδοση Σύγχρονη Εποχή. http://vivlio2ebook.blogspot.gr/2015/03/blog-post_18.html

Μαξίμοφ Μ.Β. Ο ρόλος του επαναστάτη σε συνθήκες αντεπανάστασης. Με περικοπές στο: Ουτοπία. Νο 46, 2001, σελ. 85-100. Πλήρες: [http://www.ilhs.tuc.gr/gr/Rolosepanastati.htm].

Μαρξ Κ. – Ζασούλιτς Β., Αλληλογραφία (Ουτοπία, τ.94)

Μαρξ Κ., Βασικές γραμμές της κριτικής της πολιτικής οικονομίας. (Grundrisse...). μετ. Δ. Διβάρη. Τομ. Α,Β,Γ. Εκδόσεις Στοχαστής. Αθήνα, 1989-1992.

Μαρξ Κ., Ένγκελς Φ. ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ (Αποσπάσματα – Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας)

Μαρξ Κ., Ένγκελς Φ., Για τον αναρχισμό.

Μαρξ Κ, Ένγκελς Φ. Επανάσταση και αντεπανάσταση στη Γερμανία

Μαρξ Κ., Ένγκελς Φ., Η Αγία οικογένεια ή κριτική της κριτικής κριτικής, ενάντια στον Μπρούνο Μπάουερ και Σια. Εκδ. Φιλοσοφία.

Μαρξ Κ., Ένγκελς Φ., Κριτική των προγραμμάτων Γκότα και Ερφούρτης.

Μαρξ Κ., Η αθλιότητα της φιλοσοφίας. Εκδ. Νέοι Στόχοι.

Μαρξ Κ., Η δεκάτη όγδοη Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη.

Μαρξ Κ., Κριτική της Εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου. Μετάφρ. Μπ. Λυκούδης. Εκδ. Παπαζήσης. Αθήνα, 1978.

Μαρξ Κ., Κριτική της πολιτικής οικονομίας. Σ.Ε.

Μαρξ Κ., Κριτική του προγράμματος της Γκότα. Σ.Ε.

Μαρξ Κ., Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία. Σ.Ε. 2000.

Μαρξ Κ., Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία από το 1848 ως το 1850. Σ.Ε.

Μαρξ Κ., Το Κεφάλαιο, τόμοι 1-3. Έκδοση Σύγχρονη Εποχή.

Μαρξ Κ.,Ένγκελς Φ. Η γερμανική ιδεολογία. Μετάφραση Κ. Φιλίνη. Τόμος Α. Gutenberg. Αθήνα, χ.χ.

Μαρξ Κ.,Ένγκελς Φ. Η γερμανική ιδεολογία. Μετάφραση Κ. Φιλίνη. Τόμος Β. Gutenberg. Αθήνα, χ.χ.

Μαρξ Κ.,Ένγκελς Φ., «Διαλεχτά Έργα». Τόμοι Α-Β.

Μαρξ Κ.,Ένγκελς Φ., Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1982.

Μπαγιόνας. Η έννοια της προόδου και η μεθοδολογία της ιστορίας

 

Πατέλη Δ., Αντικομμουνισμός, περί “ολοκληρωτισμού” ιδεολογήματα και αριστερά... ΔΙΑΠΛΟΥΣ, τ. 31, Δεκ. -Ιαν. 2009, σ. 31-36.

Πατέλη Δ. Για την αναγκαιότητα μετωπικής συγκρότησης του αγώνα.

Πατέλη Δ., Για τη διαλεκτική – υλιστική αντίληψη της Ιστορίας. Γραπτή εκδοχή της εισήγησης που έγινε με θέμα «ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ: ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ» (Αθήνα, Ε.Μ.Π. 19.12.2014) στα πλαίσια των 7 μαθημάτων μαρξισμού. http://www.ilhs.tuc.gr/gr/7_mathimata_marxismou.htm

Πατέλη Δ., Δημοκρατία και διαλεκτική υποκειμενικού παράγοντα-αντικειμενικών όρων στη Λογική της Ιστορίας. ΔΙΑΠΛΟΥΣ, τ. 25, Απρίλιος-Μάιος 2008, σ. 37-40.

Πατέλη Δ., Διδάγματα της ιστορίας. Οκτωβριανή επανάσταση: οι αντιφάσεις του πρώιμου σοσιαλισμού και οι προοπτικές της ανθρωπότητας. Σύγχρονη Εκπαίδευση, τεύχος 151, Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2007, σελ. 66-78.

Πατέλη Δ., Δικαιοσύνη και προοπτικές ενοποίησης της ανθρωπότητας. Στο: «Αξίες και δικαιοσύνη στην εποχή της οικουμενικότητας», επιμ. Κ. Βουδούρη, Ε. Μαραγγιανού, ΙΩΝΙΑ, Αθήνα, 2007, σ. 180-194.

Πατέλη Δ. Η αντιφασιστική εξέγερση στην Ουκρανία ως επεισόδιο του Γ' Παγκοσμίου Ιμπεριαλιστικού Πολέμου. ΟΥΤΟΠΙΑ, τ. 111, Μάρτιος-Απρίλιος 2015, σ. 89-104.

Πατέλη Δ., Η λογική της ιστορίας και τα καθήκοντα της εποχής. Μέρος του Επίμετρου στη 2η έκδοση του βιβλίου: Βαζιούλιν Β.Α. Η Λογική της Ιστορίας. Ζητήματα θεωρίας και μεθοδολογίας. Αθήνα, ΚΨΜ, 2013, σελ.422-492.

Πατέλη Δ., Ζητήματα μεθοδολογίας της ανάπτυξης του μαρξισμού. Η συμβολή του Ένγκελς. Στο : Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση τ. 1., 1995, σ. 85-94.

Πατέλη Δ., Η διαλεκτική του γίγνεσθαι της πολιτικής οικονομίας. Επιθεώρηση Οικονομικών Επιστημών, τεύχος 6, 2004, σελ. 103 – 128.

Πατέλη Δ., Η θρησκεία ως μορφή κοινωνικής συνείδησης. Ουτοπία, Νο 34, 1999, σελ. 99-123.

Δ. Πατέλης. Ιμπεριαλιστική ολοκλήρωση, ανισομέρεια και “ασθενής κρίκος”.//Εισήγηση στο Συνέδριο «Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στην Ελλάδα. Επιστημονικές και πολιτικές προβληματικές» Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο 17-19.1.2014. Κείμενα εισηγήσεων, σελ. 156-183.

Πατέλη Δ., Κοινωνικές Επιστήμες και μεθοδολογία του οργανικού όλου: Πέραν του διπόλου ποιοτικών και ποσοτικών μονομερειών. Μ.Πουρκός & Μ.Δαφέρμος, (επιμ), Ποιοτική έρευνα στις κοινωνικές επιστήμες. Αθήνα: Τόπος, 2010, σ. 207-297.

Πατέλη Δ., Κοινωνική νομοτέλεια: θεωρητικό κεκτημένο και «Λογική της Ιστορίας». Εννοιολογικές και μεθοδολογικές επισημάνσεις. Στο: Ζητήματα Θεωρίας και Μεθόδου των Κοινωνικών Επιστημών. Επιμ. Σ. Παπαϊωάννου. Εκδ. Κριτική. Αθήνα, 2007, σελ. 266-285.

Πατέλη Δ. Νέο στάδιο, αλλαγές στη σύνθεση της εργατικής τάξης και “κρίση πολιτικής εκπροσώπησης”. Εισήγηση στο Συνέδριο του Μαρξιστικού Χώρου Μελέτης και Έρευνας: «Ταξική διάρθρωση της ελληνικής κοινωνίας - ταξική συνείδηση και πολιτική διαπάλη». 21, 22 & 23.11.2014. Σελ. 48.

Πατέλη Δ., Οι δρόμοι της κοινωνικής θεωρίας και μεθοδολογίας Από τον κλασικό μαρξισμό στη Λογική της Ιστορίας. [Αντί προλόγου στο: Βαζιούλιν Β. Α. Η λογική της Ιστορίας. Ζητήματα θεωρίας και μεθοδολογίας. Ελληνικά Γράμματα, 2004. Σελ. 9-64].

Παυλίδη Π. Η ιδεολογία του λενινισμού. Ελευθεροτυπία, Ιστορικά, τεύχος 257, 14/10/2004.

Φόστερ. Η ιστορία του παγκόσμιου συνδικαλιστικού κινήματος

Φόστερ. Η ιστορία των τριών Διεθνών Α&Β

Χρύση Α., Ο Μαρξ της δημοκρατίας. ΚΨΜ 2014.