Αρχική σελίδα - Νέα και εκδηλώσεις - Ομιλίες - Κείμενα - Forum

Το 10ο και τελευταίο από τα 10 απλά μαθήματα Σύγχρονης Επαναστατικής Θεωρίας, με θέμα «Η ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Η ενοποιημένη ανθρωπότητα (κομμουνισμός)»

Το 10ο από τα 10 απλά μαθήματα Σύγχρονης Επαναστατικής Θεωρίας. Πέμπτη 11 Φεβρ. του 2016, 18:00, στο αμφιθ. Μ318

Ανακοίνωση Ομίλου Επαναστατικής Θεωρίας

Το 10ο και τελευταίο από τα 10 απλά μαθήματα Σύγχρονης Επαναστατικής Θεωρίας, με θέμα «Η ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Η ενοποιημένη ανθρωπότητα (κομμουνισμός)» θα γίνει την Πέμπτη  11 Φεβρ. του 2016, στο αμφιθέατρο Μ318 της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ.Π. – τ. πτέρυγα των Ηλεκτρολόγων προς την οδό Μπουμπουλίνας, 3ος όρ. (είσοδος από οδό Στουρνάρη).

            Στο προηγούμενο μάθημα, ολοκληρώσαμε τη μελέτη της ιστορικής ανάπτυξης της κοινωνίας με την εξέταση της Ολοκλήρωσης της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας, δηλ. του κεφαλαιοκρατικού κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού. Εδώ θα περάσουμε στη μελέτη της ωριμότητας της ανθρώπινης κοινωνίας, της ενοποιημένης ανθρωπότητας (του κομμουνισμού). Θα μιλήσουμε για τις νίκες και ήττες του επαναστατικού κινήματος του 20ου αι. και για τους όρους ανασυγκρότησης του επαναστατικού κινήματος που θα οδηγήσουν στις επικείμενες νικηφόρες επαναστάσεις του 21ου αι. Θα γίνει μεταξύ άλλων αναφορά στα εξής:

            Η ώριμη κοινωνία ως άρνηση της άρνησης του προγενέστερου σταδίου της ιστορίας και ως μετάβαση σε ένα νέο τύπο ανάπτυξης. Τα στάδια αυτού του νέου τύπου ανάπτυξης:

  • Ο σχηματισμός των ιστορικών προϋποθέσεων της ώριμης κοινωνίας (στα σπλάχνα της κεφαλαιοκρατίας): παραγωγή με μηχανές, παραγωγή μηχανών μέσω μηχανών, δυνατότητα επίτευξης σταθερής αφθονίας υλικών αγαθών, κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας ως τεχνική αναγκαιότητα, αύξουσα κοινωνικοποίηση της παραγωγής, σχηματισμός της εργατικής τάξης, ανάπτυξη των μορφών κοινωνικής συνείδησης, προετοιμασία του υποκειμένου του επαναστατικού μετασχηματισμού.
  • Η πρωταρχική εμφάνιση της ώριμης κοινωνίας – σοσιαλιστική επανάσταση (βλ. και Επανάσταση κοινωνική, Επαναστατική κατάσταση), κοινωνική ιδιοκτησία επί εκείνων των μέσων παραγωγής, κατά τη χρήση των οποίων ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής συνιστά τεχνική αναγκαιότητα.
  • Το στάδιο της διαμόρφωσης της ώριμης κοινωνίας – σοσιαλισμός.

   Η βασική αντίφαση αυτού του σταδίου – αντίφαση μεταξύ κοινωνικής ιδιοκτησίας επί των μέσων παραγωγής και ανωριμότητας του κοινωνικού χαρακτήρα της παραγωγής. Τεχνολογίες παραγωγής και ανάπτυξη του χαρακτήρα της εργασίας:

   - Η πρωταρχική εμφάνιση του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας, ο κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας καθίσταται τεχνική αναγκαιότητα. Μετάβαση στην παραγωγή με μηχανές.

   - Η διαμόρφωση και ωρίμανση του κοινωνικού χαρακτήρα της παραγωγής: ανάπτυξη της παραγωγής με μηχανές, αυτοματοποίηση σε επίπεδο γραμμών παραγωγής, τμημάτων, εργαστηρίων, εργοστασίων.

   - Η ωριμότητα του κοινωνικού χαρακτήρα της παραγωγής: ενιαίο αυτοματοποιημένο σύμπλεγμα, παραγωγή αυτομάτων μέσω αυτομάτων (περαιτέρω αυτοματοποίηση κλάδων και του συνόλου των κλάδων).

Το πρόβλημα της μετάβασης από την τυπική στην πραγματική κοινωνικοποίηση και η βασική αντίφαση του σοσιαλισμού.

Η πρώτη περίοδος της ανάπτυξης του σοσιαλισμού: ανάπτυξη επί κληροδοτημένης (από την κεφαλαιοκρατία) τεχνικής βάσης. Μη αυτοματοποιημένη μηχανική παραγωγή. Απουσία ενιαίου συστήματος μηχανών στην κλίμακα της ανθρωπότητας και αναγκαιότητα της μη παραγωγικής συνάφειας (υπό την στενή έννοια του όρου). Ο ρόλος των εμπορευματικών και χρηματικών σχέσεων και του κράτους σε συνθήκες κοινωνικής ιδιοκτησίας επί των βασικών μέσων παραγωγής.

Δυνατότητες επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου με τη χρήση του συνόλου των δυνάμεων και των πόρων της κοινωνίας στις κατευθύνσεις εκείνες που ορίζουν οι πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας (και όχι μεμονωμένων ατόμων και ομάδων εις βάρος της κοινωνίας).

Η δεύτερη περίοδος της ανάπτυξης του σοσιαλισμού: το αρχικό στάδιο του σχηματισμού υλικοτεχνικής βάσης αντίστοιχης της ώριμης αταξικής κοινωνίας (αυτοματοποιημένη μηχανική παραγωγή).

Το μέτρο της συσχέτισης σχεδιοτέλειας και εμπορευματικών - χρηματικών σχέσεων υπό το πρίσμα του βαθμού ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

Η Τρίτη περίοδος της διαμόρφωσης της αταξικής κοινωνίας: η μετάβαση στην ανεπτυγμένη αυτοματοποίηση. Τελειωτική μετατροπή της αγροτικής παραγωγής σε κλάδο της βιομηχανίας και αύξηση των ενεργειακών αναγκών.

  • Η ώριμη (αταξική) κοινωνία: ενιαίο αυτοματοποιημένο σύμπλεγμα, παραγωγή αυτομάτων μέσω αυτομάτων (περαιτέρω αυτοματοποίηση κλάδων και του συνόλου των κλάδων). Ευελιξία παραγωγής και δυνατότητα σταθερής διασφάλισης ποσοτικής και ποιοτικής αφθονίας υλικών αγαθών.

Υπέρβαση του εξανδραποδιστικού - υποδουλωτικού καταμερισμού της εργασίας. Μετάβαση από τη διοίκηση ανθρώπων - στη διοίκηση εμπράγματων-τεχνικών διαδικασιών. Εξάλειψη των χειραγωγικών-εξουσιαστικών σχέσεων κυριαρχίας και υποταγής. Η εργασία ως φυσική και διανοητική παιδεία (culture) ολόπλευρα αναπτυσσόμενων προσωπικοτήτων.

 

Ανεπτυγμένη αυτοματοποίηση και μετάβαση της ανθρωπότητας σε άλλο τύπο ανάπτυξης της κοινωνίας.

Η μέχρι τώρα ιστορία της εργασίας συνδέεται με τη χρησιμοποίηση κατ' εξοχήν της μηχανικής μορφής κίνησης (παρά π.χ. την προαιώνια χρήση της φωτιάς), που φέρει τη σφραγίδα της ζωικής προέλευσης του ανθρώπου (το χέρι είναι όργανο μηχανικής μετατόπισης) και συνδέεται ουσιαστικά με τη χειρωνακτικού χαρακτήρα εργασία. Οι περαιτέρω τάσεις (κλιμάκωση της αυτοματοποίησης) προοιωνίζονται τη διεύρυνση και εμβάθυνση του ρόλου του μετασχηματισμού διαδικασιών (έναντι του μετασχηματισμού πραγμάτων) και της χρήσης ανώτερων μορφών κίνησης, με τελική προοπτική την κατ' εξοχήν βιολογικοποίηση της παραγωγής (βιοτεχνολογίες). Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών και η συνακόλουθη σταδιακή απομάκρυνση της εργασίας από την άμεση διαδικασία της παραγωγής δημιουργούν βαθμιαία την δυνατότητα μετατροπής του ελεύθερου χρόνου σε μέτρο και κριτήριο του κοινωνικού πλούτου, ενός πλούτου που θα υποσκελίσει αυτόν που εκπροσωπεί σήμερα η συσσώρευση ανταλλάξιμων αγαθών (εμπορευμάτων) και του καθολικού ισοδύναμού τους (χρήματος). Ωστόσο το μέτρο του πλούτου της κοινωνίας δεν είναι οποιοσδήποτε ελεύθερος χρόνος, αλλά εκείνος ο οποίος ανακύπτει από την εξάλειψη των αυστηρά οριοθετημένων πλαισίων εργασίας και ελεύθερου χρόνου, από την βαθμιαία υπέρβαση της εργασίας ως μέσου και την αντικατάστασή της από την εργασία ως αυτοσκοπό, ως τρόπο ανάπτυξης του συνόλου των δημιουργικών ικανοτήτων του ανθρώπου μέσω της καθολικής δημιουργικότητας. Συνεπώς πρόκειται για τον χρόνο που συνιστά το πεδίο της διαμόρφωσης ολόπλευρα ανεπτυγμένων προσωπικοτήτων.

Αυτοματοποίηση δεν σημαίνει απλώς μεταβίβαση σε μηχανήματα των περισσότερων φυσικών και πνευματικών λειτουργιών που αφορούν την επεξεργασία του αντικειμένου και τη διεύθυνση αυτής της διαδικασίας, αλλά εξώθηση του ανθρώπου εκτός της ίδιας της παραγωγικής διαδικασίας με ταυτόχρονη διατήρηση για τον ίδιο δημιουργικών λειτουργιών που συνδέονται με τον έλεγχο, τη ρύθμιση, τον προγραμματισμό και τον αναπροσανατολισμό (ανάπτυξη) του έργου του συστήματος παραγωγής σε ποικίλα επίπεδα (από την αυτόματη εργαλειομηχανή μέχρι της παγκόσμιας εμβέλειας δικτυωμένους αυτοματισμούς). Τα παραπάνω συνδέονται με διαδικασίες διαχείρισης και επεξεργασίας πληροφορίας (Κρέβνιεβιτς Β.Β., Βολκόφ Γ.Ν. κ.α.).

Από την εμφάνιση της αυτοματοποίησης, όλες οι υπόλοιπες τάσεις και κατευθύνσεις της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (εκμηχάνιση, εισαγωγή χημικών και βιολογικών διαδικασιών, ποικίλων ενεργειακών πηγών) δεν εκδηλώνονται παράλληλα με αυτήν, αλλά - με ποικίλους τρόπους και σε ποικίλους βαθμούς – μέσω αυτής. Γεγονός είναι ωστόσο ότι δεν επιδέχονται όλες οι παραγωγικές διαδικασίες αυτοματοποίηση στον ίδιο βαθμό. Απαραίτητος όρος είναι η ύπαρξη ορισμένης συνέχειας (ροής, αδιάλειπτου) της παραγωγικής διαδικασίας. Ο ρόλος της αυτοματοποίησης είναι ευθέως ανάλογος του επιπέδου και του βαθμού περιπλοκότητας των παραγωγικά αξιοποιούμενων μορφών κίνησης, αλληλεπιδράσεων και διαδικασικών.

Υπάρχουν συνεπώς ποικίλα επίπεδα (και δυνατότητες) αυτοματοποίησης. Η ευρείας κλίμακας εκμηχάνιση επιτείνει την αντίθεση μεταξύ διοίκησης και εκτέλεσης, μεταξύ πνευματικής και φυσικής εργασίας. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι με την εκμηχάνιση ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής γίνεται πλέον τεχνική αναγκαιότητα, αυτό αφορά μεμονωμένα μηχανήματα, είτε συστήματα μηχανών, επιχειρήσεις κλπ., μη συνδεδεμένα στο επίπεδο της κοινωνίας σ’ ένα ενιαίο σύστημα. Στη μη αυτοματοποιημένη παραγωγή με μηχανές, παρά τον αποφασιστικό ρόλο (στην αύξηση της ποσότητας και στη βελτίωση της ποιότητας) της εργασίας, η εργασία – χρησιμοποίηση μηχανημάτων (επαναλαμβανόμενη εργασία) υπερτερεί ποσοτικά.

Παρατηρείται πληθώρα ενδιάμεσων μεταβατικών μορφών μεταξύ εκμηχάνισης και αυτοματοποίησης. Η μη ανεπτυγμένη μερική αυτοματοποίηση εφαρμόζεται σε επίπεδο αυτομάτων μηχανισμών, μεμονωμένων αυτόματων γραμμών παραγωγής, τμημάτων κλπ. Η αμέσως προηγούμενη της αυτοματοποίησης βαθμίδα εκμηχάνισης είναι η εκμηχάνιση ως σύμπλεγμα – σύστημα. Η μη ανεπτυγμένη (μερική) αυτοματοποίηση συνυπάρχει στην εποχή μας με την εκμηχάνιση, η οποία αποτελεί την ευρεία βάση της. Η κατάσταση  αυτή οδηγεί σε αναζήτηση τρόπων αρχικά εκμηχάνισης και στη συνέχεια αυτοματοποίησης της διοίκησης. Η τελευταία συνδέεται με την ανάπτυξη και εφαρμογή της πληροφορικής και της κυβερνητικής. Κατά τον Μαρξ, η αντίφαση μεταξύ χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας αίρεται στην ώριμη αταξική (κομμουνιστική) κοινωνία, όπου η χειρωνακτική και η διανοητική εργασία θα «ανακτήσουν» την ενότητα τους, όχι όμως με την αρχέγονη, πρωτόγονη μορφή τους, αλλά ως ενιαία, μέσα στην πολλαπλότητα της, «καθολική», δημιουργική δραστηριότητα των ολόπλευρα ανεπτυγμένων προσωπικοτήτων του μέλλοντος. Μόνο με την υπέρβαση των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγής είναι εφικτή η ανεπτυγμένη αυτοματοποίηση.

Ανεπτυγμένη αυτοματοποίηση είναι η πλήρης αυτοματοποίηση του όλου συγκροτήματος της παραγωγής σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι η αυτοματοποιημένη παραγωγή αυτομάτων από αυτόματα, η οποία προϋποθέτει τη δυνατότητα ευέλικτης μετάβασης από την παραγωγή ορισμένου προϊόντος στην παραγωγή άλλου με δυνατότητες αύξησης της παραγωγής κατά πολύ υπέρτερες αυτών της μη αυτοματοποιημένης παραγωγής. Εδώ αλλάζει ριζικά ο χαρακτήρας της εργασίας, μιας και υπερτερεί πλέον εντός της αναγκαίας εργασίας η εργασία προς τελειοποίηση και ανάπτυξη των αυτομάτων με αντίστοιχη μείωση της ποσότητας και της διάρκειας της εργασίας προς χρήση έτοιμων παρηγμένων μέσων παραγωγής. Η ίδια η αναγκαία εργασία μετατρέπεται από κατ’ εξοχήν μηχανική σε κατ’ εξοχήν δημιουργική. Αυτό οδηγεί σε διάχυση της διαχωριστικής γραμμής μεταξύ αναγκαίας και λοιπής εργασίας, μεταξύ εργασίας και ανάπαυσης.

Στην ώριμη αυτοματοποίηση δεν υπερτερεί ο αναγκαίος, αλλά ο ελεύθερος χρόνος, ενώ δεδομένου ότι η εργασία μετατρέπεται σε αυτοσκοπό, σε εργασία που διεξάγεται χάριν της ικανοποίησης εσωτερικής φυσικής και πνευματικής ανάγκης (ως φυσική και πνευματική αγωγή) και - κατά την ανθρωπιστική φιλοσοφική πρόβλεψη - υπάγεται στους νόμους της αληθείας, του αγαθού και του κάλλους (ως ενότητα γνωστικής ηθικής και αισθητικής σχέσης προς την πραγματικότητα), εκπίπτουν οι μέχρι τώρα ιδιότητες της εργασίας ως άχθους, ενώ αυτή μετατρέπεται σε ολόπλευρη πολιτισμική δραστηριότητα. Εδώ, στην ώριμη αταξική κοινωνία η ολόπλευρη ανάπτυξη του καθ’ ενός γίνεται αυτοσκοπός της ενοποιημένης πλέον ανθρωπότητας, γίνεται εσωτερική ανάγκη και απαραίτητος όρος της ολόπλευρης ανάπτυξης όλων. (Βαζιούλιν Β.Α., 1988. σ. 282-307)…

Πρώιμες και ώριμες-ύστερες σοσιαλιστικές επαναστάσεις.

Στο μάθημα αυτό θα γίνει ειδική αναφορά στην αναγκαιότητα υπέρβασης δογματικών αγκυλώσεων και άντλησης διδαγμάτων από τον θεωρητικό και μεθοδολογικό αναστοχασμό της Λογικής της Ιστορίας, εντός της οποίας εξετάζεται ο νομοτελής ρόλος της παγκόσμιας επαναστατικής διαδικασίας για την προώθηση της χειραφέτησης στην πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνικοποιημένη ανθρωπότητα. Θα αναδείξουμε περαιτέρω την αναγκαιότητα θεωρητικής επαναθεμελίωσης αυτής της προοπτικής, μέσω της διάκρισης των πρώιμων σοσιαλιστικών επαναστάσεων και των ώριμων & ύστερων σοσιαλιστικών επαναστάσεων, καθώς και της βασικής αντίφασης του σοσιαλισμού (μεταξύ τυπικής και πραγματικής κοινωνικοποίησης), η μη επίλυση-προώθηση της οποίας οδηγεί νομοτελώς στην Αντεπανάσταση και στην κεφαλαιοκρατική παλινόρθωση. Έμφαση θα δοθεί στο ιστορικό γίγνεσθαι του υποκειμένου της επαναστατικής διαδικασίας, ο χαρακτήρας και οι δυνατότητες του οποίου καθορίζονται μεν πρωτίστως από τον εκάστοτε συγκεκριμένο χαρακτήρα της εργασίας που επικρατεί στατιστικά, αλλά εξαρτώνται κατά πολύ και από την όλη θεωρητική και πρακτική προπαρασκευή του, από την διαπαιδαγώγηση, από την πολιτική του συγκρότηση, από την οργάνωση και την αγωνιστική του δράση.

 

Θα διακρίνουμε και ουσιώδεις πτυχές της ελικοειδούς κίνησης της ιστορίας και των νομοτελειών – τάσεων της τεχνολογικής συνιστώσας της παραγωγικής επενέργειας που ασκεί ο άνθρωπος  στη φύση:

 

Η γενική κατεύθυνση της ανάπτυξης της τεχνολογικής συνιστώσας της παραγωγικής επενέργειας που ασκεί ο άνθρωπος  στη φύση: εργαλεία – (κατασκευαστικές) διατάξεις – μηχανές – αυτόματα (σταδιακή ανάπτυξη της αυτοματοποίησης).

 

Η ιστορική κλιμάκωση του διαμεσολαβημένου χαρακτήρας της σχέσης των ανθρώπων προς τη φύση.

1. Η αφετηριακή σχέση (εκ φύσεως ανακύψασα):  χρησιμοποίηση μέσων επενέργειας τα οποία είναι δεδομένα σε έτοιμη μορφή από τη φύση.

2. Δημιουργημένα από την εργασία μέσα επενέργειας (ο ρόλος των οποίων μεταξύ όλων των λοιπών μέσων επενέργειας δεν γίνεται ακόμα αποφασιστικός).

  1. Τρόπον τινά «επάνοδος» στο αφετηριακό σημείο: τα αυτενεργά μέσα παραγωγικής επενέργειας στη φύση αποκτούν αποφασιστική σημασία (με προοπτική την παραγωγή αυτομάτων μέσω αυτομάτων, την αυτό-αναπαραγωγή αυτενεργών μέσων επενέργειας στη φύση). Η αυτοματοποιημένη παραγωγή εξακολουθεί να υπάγεται στην εργασία ως (περίπλοκο και με υψηλό βαθμό διαμεσολάβησης) μέσο παραγωγικής επενέργειας των ανθρώπων στη φύση.

Άρνηση της άρνησης – τρόπον τινά επάνοδος στην πρωταρχική ενότητα με τη φύση, διατηρουμένων των θετικών κεκτημένων της πρώτης άρνησης, η οποία συνιστούσε «κατάκτηση - καθυπόταξη» της φύσης. Αφομοίωση της φύσης (δεύτερη άρνηση): κολοσσιαίες δυνατότητες για την εξασφάλιση των πόρων της ζωτικής δραστηριότητας της ανθρωπότητας και αναδημιουργία του φυσικού περιβάλλοντος – ενδιαιτήματός της.

Από την αύξουσα διαφοροποίηση και εξειδίκευση των μέσων επενέργειας, των τεχνολογικών συστημάτων και ξεχωριστών συστατικών τους (σε ορισμένα στάδια και εκ παραλλήλου με αυτές τις τάσεις) προς την καθολικοποίησή τους και προς συνθετικού χαρακτήρα, περίπλοκα, πολυλειτουργικά, περίπλοκα και δυνητικά εντεταγμένα σε ενιαίο ενεργειακό, πληροφορικό και τεχνολογικό σύμπλεγμα με αύξοντα (σε εύρος και βάθος) βαθμό ολοκλήρωσης.

Από την υπεροχή της χρήσης μέσων και τρόπων μηχανικής επενέργειας σε πράγματα (παρά το γεγονός ότι η χρήση και άλλων μορφών κίνησης έχει θέση ήδη από τα πρώιμα στάδια) προς ολοένα αύξοντα ρόλο του μετασχηματισμού διαδικασιών, προς παραγωγικές διαδικασίες οι οποίες εδράζονται στη χρήση πιο ανεπτυγμένων, απ’ ότι η μηχανική, μορφών κίνησης, με απώτερη προοπτική σε τελευταία ανάλυση την κατ’ εξοχήν βιολογικοποίηση της παραγωγής. Σταδιακή αναβάθμιση των χρησιμοποιούμενων μορφών κίνησης της ύλης και των επιπέδων επενέργειας (μηχανικής, χημικής, βιολογικής) με διαλεκτική άρση των κατώτερων από τις ανώτερες.

Από την χρήση της κινητήριας δύναμης του ανθρώπου, των ζώων, των υδάτων και του ανέμου (με χαρακτηριστικό στοιχείο την αρρυθμία, την ασυνέχεια) στη βιομηχανική παραγωγή, όπου υπερτερεί η μηχανική μορφή κίνησης (για την ρυθμική, συνεχή, αδιάλειπτη και ακριβή λειτουργία των συστημάτων μετάδοσης της κίνησης και του μέρους των εφαρμογών, των προσαρμοσμένων σε εργαλειοφορέα εργαλείων εφαρμογών των εργαλειομηχανών), ενώ οι μη μηχανικές μορφές κίνησης (θερμική, ηλεκτρική, ατομική κλπ.) χρησιμοποιούνται ως (εκτός της εφαρμοζόμενης μηχανικής επενέργειας κείμενες) ενεργειακές πηγές κινητήριας δύναμης των μηχανών, μετατρεπόμενες σε εκδοχές της μηχανικής μορφής κίνησης. Αύξουσες ενεργειακές ανάγκες της συνεχούς ανάπτυξης της μηχανικής παραγωγής και χρήση όλο και θεμελιωδέστερων - ισχυρότερων ενεργειακών πηγών. Στο βαθμό που συνειδητοποιούνται οι φυσικές και κοινωνικές επιπτώσεις της ευρείας κλίμακας χρήσης αυτών των πηγών, εκ παραλλήλου με την αναζήτηση τρόπων και μέσων ελαχιστοποίησης των επιβλαβών παραπροϊόντων της βιομηχανικής παραγωγής – αναζητήσεις εναλλακτικών, ανανεώσιμων, ευέλικτων και οικολογικά καθαρών μορφών ενέργειας με υψηλό συντελεστή απόδοσης (στο βαθμό που επιτρέπουν οι κοινωνικοοικονομικοί όροι). Παραγωγική χρήση πιο ανεπτυγμένων από τη μηχανική μορφών κίνησης, οι κινητήριες δυνάμεις των οποίων βρίσκονται εντός τους.

 

Το υλικό επί του οποίου ασκείται η επενέργεια.

  1. υλικό το οποίο είναι δεδομένο σε έτοιμη μορφή από τη φύση,
  2. υλικό το οποίο έχει υποβληθεί σε προκαταρτική επεξεργασία εντός της εργασιακής διαδικασίας, ενώ διατηρεί βασικές φυσικές ιδιότητες που είχε προ της επεξεργασίας.
  3. δημιουργία τεχνητού υλικού με προδιαγεγραμμένες ιδιότητες.

                            Μετάβαση από την χρήση των απαραίτητων για τη διατήρηση της βιολογικής ύπαρξης του ανθρώπου αποτελεσμάτων φυσικών διαδικασιών στην επενέργεια σε μεμονωμένα πράγματα και από αυτήν στην τεχνολογικά κατευθυνόμενη χρήση όλο και πιο περίπλοκων διαδικασιών.

 

Η αλληλεπίδραση της ανθρωπότητας με τη φύση.

1. Η πρωταρχική επενέργεια της ανθρωπότητας στη φύση είναι εν πολλοίς συγκρίσιμη με την επίδραση των ζώων στο περιβάλλον τους (ως προς την κλίμακά της και εφ’ όσον αυτή ασκείται χωρίς να συνειδητοποιούνται τα φυσικά και κοινωνικά επακόλουθά της).

2. Η ανθρώπινη επενέργεια στη φύση αρχίζει να διαφορίζεται από την ζωώδη ως προς την κλίμακα. Ανακύπτει η δυνατότητα πρόβλεψης όλο και απώτερων επακόλουθων αυτής της επενέργειας στη φύση. Στο πεδίο αυτής της επενέργειας εμπίπτει ολόκληρη η Γη (ατμόσφαιρα, έδαφος και υπέδαφος). Τίθεται πραγματικά υπό απειλή η ίδια η ζωή της ανθρωπότητας.

3. Μετάβαση στην σχεδιοτελή (η οποία αντικειμενικά, εκ των πραγμάτων επιτάσσει σχεδιοποίηση) ανάπτυξη της κοινωνίας (ενώ συνειδητοποιούνται τα απώτερα φυσικά και κοινωνικά επακόλουθά της) – δημιουργία τεχνητού περιβάλλοντος της ανθρωπότητας. Οι κατευθυνόμενες μέσω επιστημονικά καταρτιζόμενων τεχνολογιών φυσικές διαδικασίες, οι οποίες κατ’ αυτό τον τρόπο μετατρέπονται από τον άνθρωπο σε βιομηχανικές διαδικασίες, παύουν να είναι αλλότριες και ανταγωνιστικές σε σχέση προς αυτόν και προς άλληλες. Η σχέση μεταξύ ανθρώπου και φύσης αποκτά γόνιμα εποικοδομητικά χαρακτηριστικά. Δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την μετάβαση στον διαστημικό πολιτισμό.

      Από την προσαρμογή στη φύση προς τον μετασχηματισμό της μέσω διαφόρων ειδών και επιπέδων λειτουργικής και μορφολογικής προσομοίωσης πτυχών – πλευρών φυσικών διαδικασιών (συμπεριλαμβανομένων και ανθρωπίνων). Από την αυτενέργεια της φύσης προς την χειρονακτική επενέργεια στη φύση με τη βοήθεια χειροποίητων μέσων και από αυτά μέσω διαφόρων επιπέδων εκμηχάνισης και αυτοματοποίησης – προς την αυτενέργεια αυτοματοποιημένων συστημάτων. Αυτοματοποίηση σε επίπεδο αυτοματισμών και αυτοματοποιημένων μηχανών, ξεχωριστών αυτομάτων σειρών [παραγωγής και εν αλληλουχία συναρμολόγησης, τμημάτων], εργοστασίων και  αυτοματοποιημένων τεχνολογικών συμπλεγμάτων σε επίπεδο κλάδων και του συνόλου των κλάδων.

      Από εργασιοβόρες (εντάσεως εργασίας), ενεργοβόρες, υλικοβόρες και ρυπογόνες για το περιβάλλον διαδικασίες, προς διαδικασίες με εντατική χρήση επιστήμης και τεχνολογίας. Εμφάνιση της συστημικής – διεπιστημονικής τεχνολογίας. Από την εργαλειακή προσέγγιση πραγμάτων προς τη συνθετική διεπιστημονική προσέγγιση ποικιλόμορφων, περίπλοκων και αντιφατικών διαδικασιών. Αύξουσα αλληλεπίδραση των επιστημών, και ανάδειξη της αναγκαιότητας σφαιρικής διερεύνησης περίπλοκων προβλημάτων με ιδιαίτερο ρόλο των κοινωνικών επιστημών. Αντίστοιχες μεταβολές στο πεδίο της επιστημονικής - ερευνητικής δραστηριότητας, στον προσδιορισμό των αντικειμένων και των μεθόδων της έρευνας (από τη στενή εξειδίκευση στη διεπιστημονική σύνθεση) και στην οργανωτική – τεχνική διάρθρωση της επιστήμης. Η δυνατότητα και η αναγκαιότητα μετάβασης της ερευνητικής δραστηριότητας από την κατ’ εξοχήν προ-διαλεκτική βαθμίδα της νόησης (διάνοια) στην κατ’ εξοχήν διαλεκτική προσέγγιση (λόγος).

      Από αμετάβλητες, άκαμπτες και γραμμικές μορφές επενέργειας προς μια κατεύθυνση (με ευρείας κλίμακας παράπλευρες επιπτώσεις στη φύση και στην κοινωνία) προς ευέλικτες ανατροφοδοτούμενες αλληλεπιδράσεις, με δυνατότητες αυτορυθμιζόμενης  προσαρμογής σε μεταβαλλόμενους όρους βάση διαδικασιών «εκμάθησης». Αύξουσα αναβάθμιση της επιθυμητής σκοπιμότητας των τεχνολογικά χρησιμοποιούμενων διαδικασιών, της βελτιστοποίησης της κατευθυντικότητάς τους, τους εξορθολογισμού τους και του συντελεστή απόδοσής τους. Τα παραπάνω στοιχειοθετούν την υλικοτεχνική δυνατότητα και αναγκαιότητα μετάβασης στην σχεδιοτελή ανάπτυξη του συνόλου της κοινωνίας.

 

      Ο άνθρωπος, η θέση, ο ρόλος, και η σημασία του στην παραγωγική σχέση προς τη φύση.

1. Αρχικά υπερτερεί η άγρα στην πρωτόγονη κοινωνία (με τη βοήθεια μέσων επενέργειας δεδομένων από τη φύση σε έτοιμη μορφή, είτε δημιουργημένων από την εργασία), δηλαδή η ανηρημένη ζωώδης σχέση προς τη φύση. Και στη συνείδηση των ανθρώπων υπερτερεί η ζωώδης σχέση προς τη φύση (συνείδηση της ζωντανής συγκεκριμένης συνάφειας με το περιβάλλον και μεταξύ των ανθρώπων).

2. Μετάβαση στον υπέρτερο ρόλο της παραγωγής βασικά μέσα της οποίας παραμένουν επί μακρόν τα φυσικής προέλευσης μέσα  παραγωγής: η γη και τα ζώα. Ο ίδιος ο παραγωγός, (ο οποίος προβάλλει ως επί το πλείστον είτε σε σημαντικό βαθμό ως φυσικό σώμα, ως δεδομένο από τη φύση μέσω παραγωγής) παραμένει σε ποικίλους βαθμούς μια οντότητα δυσδιάκριτη από τα μέσα παραγωγής, συνιστά ο ίδιος και μέσο παραγωγής. Σταδιακή ανάπτυξη και διάδοση παρηγμένων μέσων παραγωγής και διάκριση των παραγωγών από τα μέσα παραγωγής. Αρχικά επικρατούν εδώ τα μέσα παραγωγής, τα οποία τίθενται σε κίνηση από ατομική χειρωνακτική εργασία και η συνειδητοποίηση της ουσίας διαφόρων διαδικασιών και φαινομένων, υπό μορφήν μοναδιαίου και ειδικού (δηλαδή υπό μορφήν αντιτιθέμενη της ουσίας). Αναπτύσσεται η χειρωνακτική εργασία και το ρήγμα μεταξύ φυσικής και πνευματικής εργασίας, μεταξύ εμπειρικής γνώσης (η οποία έχει παραγωγική σημασία) και θεωρητικής γνώσης. Υπερτερεί η εξειδίκευση και η διαφοροποίηση και εντός της επιστημονικής και τεχνικής δραστηριότητας. Αναπτύσσεται η παραγωγή με μηχανές και υπερτερεί η μηχανική εργασία – χρήση των μηχανών. Η θεωρητική και η πειραματική γνώση αποκτούν άμεσα παραγωγική σημασία. Αναπτύσσεται ο κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας. Η παραγωγή με μηχανές και η δημιουργία προϋποθέσεων για την υπέρβαση του ρήγματος μεταξύ φυσικής και διανοητικής εργασίας, μεταξύ εμπειρικής και θεωρητικής έρευνας και γνώσης.

3. Η μετάβαση στην αναπτυγμένη αυτοματοποίηση (με υπέρτερο το ρόλο της εργασίας που αποσκοπεί στην ανάπτυξη της αυτοματοποιημένης παραγωγής και στη γενική διοίκηση αυτής της παραγωγής έναντι της εργασίας που συνιστά απλό χειρισμό μηχανών) ως αναγκαίος και επαρκής όρος για την υπέρβαση αυτού του ρήγματος.

Εδώ υπερτερούν οι τάσεις ολοκλήρωσης (καθ’ υπέρβαση των τάσεων κατακερματισμού) κατά την ανάπτυξη επιστημονικής και ερευνητικής δραστηριότητας, που εκδηλώνονται κατά τον προσδιορισμό των αντικειμένων και των μεθόδων της έρευνας (από την στενή εξειδίκευση στην διεπιστημονική σύνθεση), αλλά και στην οργανωτική-τεχνική διάθρωση της επιστήμης. Η προοπτική της συνθετικής επιστήμης ως συνιστώσας της συνείδησης και του πολιτισμού (της παιδείας) του ανθρώπου του μέλλοντος. Αύξουσα διεθνοποίηση της επιστήμης και της τεχνικής και μαζί με αυτές – του συνόλου της ανθρώπινης δραστηριότητας κατ’ αρχάς σε πλανητική κλίμακα, ως αντικειμενική βάση της προοπτικής της ενοποιημένης ανθρωπότητας.

Από την κυριαρχία της φύσης επί του ανθρώπου, στην κυριαρχία της νεκρής εργασίας επί της ζωντανής και από αυτήν στην κυριαρχία της ζωντανής εργασίας επί της νεκρής εργασίας σε αρμονία με τη φύση.

 Από την άμεση ένταξη του ανθρώπου της εργασίας στην τεχνολογική διαδικασία της παραγωγής προς τη σταδιακή απώθησή του από αυτή τη διαδικασία με διατήρηση εκ μέρους τους των δημιουργικών λειτουργιών, οι οποίες αφορούν την διοίκηση, τον έλεγχο, την ρύθμιση, τον επαναπροσανατολισμό και την ανάπτυξη διαφόρων επιπέδων αυτοματοποίησης τεχνολογικών διαδικασιών. Αύξηση του ελεύθερου χρόνου. Αναβάθμιση του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου του πληθυσμού. Ανάδειξη της τεχνολογικά και κοινωνικά καθορισμένης αναγκαιότητας σκόπιμης επενέργειας στον άνθρωπο (με τη βοήθεια ενός νέου επιπέδου συνθετικής επιστημονικής γνώσης της φυσιολογίας και της ψυχολογίας του) από την άποψη της ποιοτικά και ουσιαστικά νέας θέσης και του ρόλου του στο σύστημα των κοινωνικών σχέσεων.

Η ιστορική ανάπτυξη του χαρακτήρα της εργασίας:

  1. Εργασία, ο συλλογικός χαρακτήρας της οποίας είναι φυσικής προέλευσης.
  2. Πρώτη άρνηση: ατομική χειρωνακτική εργασία.
  3. Δεύτερη άρνηση: καθ’ αυτό κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας.

      Από μια διαδικασία λήψης αντικειμένων προς κατανάλωση, οδηγούμενοι κατ’ εξοχήν μέσω της άμεσης παρατήρησης, στην διείσδυση στην ουσία των χρησιμοποιούμενων διαδικασιών, στη διάκριση αυτής της ουσίας σε καθαρή μορφή, στη θεωρία και στην εμπειρία, η οποία η εδράζεται στη θεωρία (πείραμα), στην επιστήμη ως παραγωγική δύναμη.

      Από τη δραστηριότητα κατά την οποία (με την βοήθεια των οργάνων του σώματος) χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσα παραγωγής δεδομένα από τη φύση, προς την επικράτηση της εργασίας χειρισμού δημιουργημένων μέσων παραγωγής και από αυτήν στην επικράτηση της εργασίας για την δημιουργία αυτενεργών μέσων παραγωγής.

      Από την καθοριζόμενη από τη φύση αλληλουχία μορφών συλλεκτικής δραστηριότητας (άγρα αντικειμένων προς κατανάλωση και παραγωγή, δια χειρός επεξεργασία του εργαλείου) προς τον αύξοντα υποδουλωτικό καταμερισμό της εργασίας (αντίφαση μεταξύ διανοητικής και φυσικής, διοικητικής και εκτελεστικής, αναπτυσσόμενης και επαναλαμβανόμενης, καθολικής και μερικής κ.ο.κ. εργασίας) και από αυτόν στην αλληλουχία – εναλλαγή δραστηριοτήτων στα πλαίσια της καθολικής πολιτισμικής δραστηριότητας.

 

      Ελικοειδής ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης των σχέσεων παραγωγής βάσει της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και εντός της ενότητάς τους με αυτές (από την ιδιοκτησία του γένους, της φυλής και της κοινότητας, στην ιδιωτική ιδιοκτησία και από αυτήν στην κοινωνική ιδιοκτησία επί των μέσων παραγωγής).

      Από την απλή παραγωγή της φυσικής ύπαρξης του ατόμου ως μέλους της κοινότητας (αφετηριακό σημείο), η ανθρωπότητα μεταβαίνει στην παραγωγή του μεμονωμένου ατόμου – φορέα και μέσου κίνησης της ιδιωτικής ιδιοκτησίας (πρώτη άρνηση) και από αυτό – στην αναπαραγωγή ενός ανθρώπου ελεύθερου, αρμονικά ανεπτυγμένου εκπροσώπου του ενιαίου «οργανισμού» της ανθρωπότητας.

                   Η κίνηση αυτή περνά απ’ τις εξής φάσεις:

  1. Από τους φυσικής προέλευσης συλλογικούς δεσμούς, εντός ολιγάριθμων και απομονωμένων ομάδων,
  2. στην καταστροφή αυτών των δεσμών, στην διάκριση των ανθρώπων από αυτού του τύπου τις συλλογικότητες και στον σχηματισμό συναφειών μεμονωμένων ατόμων, ενοποιητική αρχή των οποίων είναι το γεγονός ότι όλοι οι υπόλοιποι προβάλλουν για τον εν λόγω άτομο μόνο ως μέσο υποστήριξης της δικής του ύπαρξης και από αυτές τις συνάφειες,
  3. στους αυθεντικά κοινωνικούς δεσμούς των ανθρώπων ως προσωπικοτήτων, εντός της παγκόσμιας συλλογικότητας της ενοποιημένης ανθρωπότητας. Άρση της αλλοτρίωσης και της έχθρας των κοινωνικών δυνάμεων, επίτευξη της ελεύθερης ανάπτυξης της κοινωνίας.

 

                   Παραγωγικές δυνάμεις και σχέσεις παραγωγής:

  • Πρωταρχική εμφάνιση της ανθρώπινης κοινωνίας: άμεση ταύτιση παραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων παραγωγής (αν και η διαφορά μεταξύ τους ενυπάρχει από την ίδια την εμφάνιση του ανθρώπου).
  • Διαμόρφωση της ανθρώπινης κοινωνίας: ανάδειξη σε πρώτο πλάνο της ουσιώδους διαφοράς μεταξύ παραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων παραγωγής, ενώ διατηρείται σε διάφορους βαθμούς η στιγμή της άμεσης ταύτισης (ο δούλος, ο δουλοπάροικος, αλλά και ο μισθωτός εργαζόμενος, προσαρτώνται και  εξισούνται σε διαφορετικούς βαθμούς και με διάφορους τρόπους με τα μέσα παραγωγής).
  • Ώριμη αταξική κοινωνία: τρόπον τινά ανάκτηση της ταύτισης παραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων παραγωγής επί εντελώς νέας βάσης. Σταδιακή απελευθέρωση του ανθρώπου από την άμεση φυσική εμπλοκή του στην εργασιακή διαδικασία και στροφή στην δραστηριότητα που αφορά την ρύθμιση, την χρήση και την ανάπτυξη αυτοματοποιημένων μέσων παραγωγικής επενέργειας στη φύση.

                   Σταδιακή διεύρυνση και εμβάθυνση της επενέργειας στη φύση στο βαθμό που διαμορφώνεται και αναπτύσσεται ο εκάστοτε ιστορικά (κοινωνικά και τεχνολογικά)  καθορισμένος τρόπος παραγωγής. Μετάβαση από την εκτατική ανάπτυξη (η οποία εδράζεται στην επανάληψη, στην διεύρυνση, στην ποσοτική αύξηση, στην αλλαγή κλίμακας κ.ο.κ., βάσει ορισμένης δεδομένης και εν πολλοίς αμετάβλητης τεχνολογίας) στην εντατική ανάπτυξη αυτής της επενέργειας (με τη βοήθεια τεχνολογικά μεταβαλλόμενων αναπτυσσόμενων διαδικασιών, οι οποίες αναβαθμίζονται ποιοτικά και ουσιωδώς), με αντίστοιχες ποσοτικές αλλαγές (ως προς τη μάζα, την ισχύ, την ενέργεια, τις ταχύτητες, τους ρυθμούς, την ροή και την επεξεργασία πληροφοριών κ.ο.κ.).

                   Μεταβολή των λοιπών σφαιρών της ζωής της κοινωνίας, σε αντιστοιχία με τη μεταβολή των σχέσεων παραγωγής και της συνάφειάς τους με τις παραγωγικές δυνάμεις:

  • Πρωτόγονη κοινωνία: όλες οι σφαίρες της ζωής της κοινωνίας συνιστούν ακόμα μιαν άμεση ταυτότητα (συγκρητική ενότητα),
  • Διαμόρφωση της ανθρώπινης κοινωνίας: αύξουσα σχετική αυτοτέλεια των μορφών του εποικοδομήματος και των μορφών της κοινωνικής συνείδησης (κορυφούμενη επί κεφαλαιοκρατίας),
  • Ώριμη ανθρώπινη κοινωνία: άρση της απομόνωσης όλων των σφαιρών της ζωής της κοινωνίας μέσω της διατήρησης, ενδυνάμωσης και ανάπτυξης των μεταξύ τους δεσμών.

 

Βιβλιογραφικά βλ. και:

Καρλ Μαρξ. Το Κεφάλαιο

Κ. Μαρξ. Κριτική του προγράμματος της Γκότα

Κ. Μαρξ, Φ. Ένγκελς. Κριτική των προγραμμάτων Γκότα και Ερφούρτης

Λένιν Β.Ι. Για την σοσιαλιστική οικοδόμηση (κείμενα 1917-1923)

Βαζιούλιν Β. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (από το “Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΡΟΤΣΕΣ ΚΑΙ Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ”. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ, 1988.

Βαζιούλιν Β. Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ:

Μέρος III. Η διαδικασία της ιστορικής ανάπτυξης της κοινωνίας Κεφάλαιο 3. Η ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Ο κομμουνισμός

Βαζιούλιν Β. Η Λογική της Ιστορίας και οι προοπτικές της ανθρωπότητας. Ουτοπία, Νο 39, 2000, σελ. 19 - 30

Βαζιούλιν Β. Μόνο επιστημονικά αναδεικνύεται η αναγκαιότητα του κομμουνισμού.

Βαζιούλιν Β. Ιστορία και κομμουνιστικό ιδανικό Διαλεκτική, τ. 2, 1990, σ. 63-64.

Β. Βιγκότσκι. Η οικονομική θεμελίωση της θεωρίας του σοσιαλισμού

Δ. Πατέλης. Για το πρόβλημα της γραφειοκρατίας. Δελτίο του συλλόγου Ελλήνων φοιτητών Μόσχας. Μόσχα 1987.

Μ. Δαφέρμος, Δ. Πατέλης. Περεστρόικα: αντιφάσεις και δυνατότητες. Διαλεκτική, τ. 1, 1990, σ. 63-83.

 

Μ. Δαφέρμος, Π. Παυλίδης, Δ. Πατέλης. Για τις νομοτέλειες της μετάβασης στον κομμουνισμό. Σοσιαλισμός, κομμουνισμός και αντεπανάσταση. Αριστερή ανασύνταξη, τ. 7-8, 1995, σ. 47-76.

Μ. Δαφέρμος. Σχεδιασμός και αγορά: Εξέλιξη των απόψεων στην ΕΣΣΔ. Διαλεκτική, τ. 4, 1990, σ. 47-65.

Μ. Δαφέρμος. Για την πολιτική οικονομία του σοσιαλισμού. Ιστορία και πραγματικότητα Αριστερή ανασύνταξη, τ. 11-12, 1997, σ. 73-100.

Δ. Πατέλης. Αυτοματοποίηση της παραγωγής και χαρακτήρας της εργασίας. Εξουσία και κοινωνίες στη «Μεταδιπολική» εποχή. Εκδ. Παν/μίου Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2001, σελ. 121-132.

Π. Παυλίδης ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΣΣΔ "ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ" 2001

Π. Παυλίδης. Η ιδεολογία του λενινισμού. Ελευθεροτυπία, Ιστορικά, τεύχος 257, 14/10/2004.

Δ. Πατέλης. Για την αναγκαιότητα της διάκρισης πρώιμων και ύστερων σοσιαλιστικών επαναστάσεων. ΔΙΑΠΛΟΥΣ, τ. 18, Φεβρ.-Μαρτ. 2007, σ.20-24.

Π. Παυλίδης. Η επαναστατική στρατηγική στον πρώιμο σοσιαλισμό.

Δ. Πατέλης. Διδάγματα της ιστορίας. Οκτωβριανή επανάσταση: οι αντιφάσεις του πρώιμου σοσιαλισμού και οι προοπτικές της ανθρωπότητας. Σύγχρονη Εκπαίδευση, τεύχος 151, Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2007, σελ. 66-78.

Γ. Κακαρίνος. Κομμουνιστική στρατηγική και «Λογική της Ιστορίας». Ριζοσπάστης, Τετάρτη 11 Φλεβάρη 2009.

Δ. Πατέλης. Αντικομμουνισμός, περί “ολοκληρωτισμού” ιδεολογήματα και αριστερά...//ΔΙΑΠΛΟΥΣ, τ. 31, Δεκ. -Ιαν. 2009, σ. 31-36.

Π. Παυλίδης. Αριστερά και κομμουνιστική προοπτική. ΔΙΑΠΛΟΥΣ, τ. 31, Δεκ. -Ιαν. 2009, σ. 52-57.

Π. Παυλίδης. Υποκείμενο της εργασίας και σοσιαλισμός. ΠΡΙΝ, αρ.φύλλου 1111, 4 Νοεμβρίου 2012, σελ.20.

Π. Παυλίδης. Μια προσέγγιση για τις αντιθέσεις των πρώτων σοσιαλιστικών κοινωνιών. Δρόμος της Αριστεράς, αρ.φύλλου 138, 03/11/2012, σελ.29.

Πολιτική Οικονομία οικονομικής σχολής παν/μίου Λομονόσοφ Μόσχας τ. 4-5.

 

Τα μαθήματα απευθύνονται σε όσους/-ες ενδιαφέρονται για τη σύγχρονη επαναστατική θεωρία ως αναγκαίο όρο διάγνωσης της δομής και της ιστορίας της κοινωνίας ως ολότητας και των προοπτικών της, για τη θεμελίωση του νικηφόρου επαναστατικού κινήματος.
Θερμή παράκληση: η προσέλευση να γίνεται έγκαιρα, δεδομένου ότι το αμφιθέατρο κλείνει ώρα 21:00.

Η σειρά των μαθημάτων είχε ως εξής:

1. 22.10.15. Η εμφάνιση και η διαμόρφωση του μαρξισμού.
2. 29.10.15. Η ανάπτυξη του μαρξισμού και ο ρόλος της πολιτικής οικονομίας της κεφαλαιοκρατίας.
3. 5.11.15. Η κοινωνία ως ολότητα. Η μεθοδολογία διερεύνησης του οργανικού όλου. Ανάβαση από το αφηρημένο στο συγκεκριμένο. Ιστορικό και Λογικό.
4. 19.11.15. Η απλούστατη σχέση της κοινωνίας ως διαδικασία (ο άνθρωπος ως έμβιο ον, οι ανάγκες και η σχέση με τη φύση. Η διττή διάρθρωση της απλούστατης σχέσης). Η μετάβαση από την απλούστατη σχέση στην ουσία της κοινωνίας (είδη και επίπεδα αλληλεπίδρασης των εμβίων όντων με τη φύση. Ριζική αλλαγή της «στρατηγικής επιβίωσης» του ανθρώπινου γένους).
5. 10.12.15. Η ουσία της κοινωνίας. Εργασία και παραγωγή ως διαδικασία ανταλλαγής ύλης μεταξύ ανθρώπου και φύσης. Οι σχέσεις παραγωγής (εργασιακές σχέσεις).

6. 17.12.2015. Το φαινόμενο της ανθρώπινης κοινωνίας. Η κοινωνική συνείδηση και οι μορφές της (γνώση και συνείδηση, ηθική, πολιτική, δίκαιο, αισθητική, θρησκεία, φιλοσοφία).

7. 14.01.2016. Η πραγματικότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Το εποικοδόμημα (υλικά και οργανωτικά μέσα και τρόποι επενέργειας στο όλο της κοινωνίας). Οι άνθρωποι ως προσωπικότητες.

8. 21.01.2016. Η διαδικασία της ιστορικής ανάπτυξης της κοινωνίας. Αρχή της διαδικασίας ιστορικής ανάπτυξης και πρωταρχική εμφάνιση της κοινωνίας. Η διαμόρφωση της κοινωνίας: 1) Δουλοκτησία, 2) Φεουδαρχία.

9. 28.01.2016. Ολοκλήρωση της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας. 3) Ο κεφαλαιοκρατικός κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός.

10. 11.02.2016 Η ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Η ενοποιημένη ανθρωπότητα (κομμουνισμός).