Αρχική σελίδα - Νέα και εκδηλώσεις - Ομιλίες - Κείμενα - Forum

Αντικομουνιστική υστερία με όχημα τα περί “ολοκληρωτισμού” ιδεολογήματα-Πατέλης

3 replies [Last post]
Offline
Joined: 25/02/2008

Με βάση το κείμενο του Δ. Πατέλη για τις σύγχρονες προσεγγίσεις που αναφέρονται στις κοινωνίες του πρώιμου σοσιαλισμού του 20ού αιώνα, απολυτοποιώντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που τους προσάπτουν και ταυτίζοντας με αυτό τον τρόπο τον κομμουνισμό με το ναζισμό, είναι γόνιμο να ανοίξει ένας διάλογος στο forum όπου θα συζητηθούν τόσο οι διάφορες προσεγγίσεις που πραγματεύονται τις εν λόγω κοινωνίες όσο και τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά των ίδιων των κοινωνιών αυτών.Αναμένουμε λοιπόν τοποθετήσεις στα συγκεκριμένα ζητήματα για να αναπτυχθεί η συζήτηση...

Offline
Joined: 26/02/2008

Αν θέλει κανείς το κείμενο σε doc εδώ:

http://rapidshare.com/files/281914000/trotskismos-stalinismos.doc.html

Τροτσκισμός - Σταλινισμός, ολοκληρωτισμός Γραφειοκρατία και θεωρητικές έννοιες
Δυστυχώς αυτή την περίοδο, κάποιοι σαν και εμένα έχουν εξεταστική και είναι δύσκολο να μπορέσει να απαντήσει κανείς σε όλα αυτά που γράφει ο σ. Τζούμας σε σύντομο χρονικό διάστημα. Είναι πάρα πολλά, και έτσι μπορώ μονάχα να ελπίζω ότι θα έχουμε την ευκαιρία να τα συζητήσουμε πολλές φορές στο μέλλον.
Φυσικά τα θέματα που θίγει ο σ. Τζούμας μας απασχολούν αρκετά στον όμιλο μελέτης της επαναστατικής θεωρίας, και αποτελούν συχνό θέμα συζήτησης. Στον όμιλο τις θεωρούμε ανοιχτές συζητήσεις που δεν απαιτούνται απαντήσεις του στυλ «απάντησε μου τώρα αλλιώς είσαι…». Με τον ίδιο τρόπο θα αντιμετωπίσω αυτήν την συζήτηση. Και σίγουρα απέχω πάρα πολύ από το να μπορώ να δώσω μια ολοκληρωμένη απάντηση στο πλήθος ζητημάτων που θέτεις. Δηλώνω εξαρχής αδυναμία να απαντήσω στα λεγόμενα του Τρότσκι περί αγοράς και σχεδιοποίησης (αν και έχω σοβαρές αμφιβολίες για την ορθότητα της εν λόγω ιδέας. Δηλαδή, η αγορά είναι άμεσος δείκτης των αναγκών; Αν όχι τι άλλο είναι από ένα άλλο γραφειοκρατικό κριτήριο, μια ακόμα τυποποίηση για να κρίνουν οι εκάστοτε γραφειοκρατίες τις ανάγκες των ανθρώπων; Μια δεύτερη ερώτηση είναι ποιες είναι οι διαφορές των απόψεων του Τρότσκι με την μεταρρύθμιση του 1965 και την έμφαση στην ΕΣΣΔ τότε στην αγορά;). Υπόσχομαι κάποια στιγμή να επιστρέψω σε αυτό.
Υπάρχει η ανάγκη για σοβαρή, νηφάλια συζήτηση για όλα αυτά τα ζητήματα που έθεσε ο σύντροφος Τζούμας που αφορούν την ΕΣΣΔ, το ζήτημα της γραφειοκρατίας και εν γένει τον πρώιμο σοσιαλισμό για να μπορέσουμε να χαράξουμε την κομμουνιστική στρατηγική που θα μας οδηγήσει στο μέλλον. Δυστυχώς στις περισσότερες συζητήσεις για την ΕΣΣΔ απουσιάζει αυτό το στοιχείο, και περιορίζονται σε μια ανούσια χαμηλού επιπέδου ιστοριογραφία, του τύπου «κοίτα τι έκανε ο Στάλιν», «Κοίτα τι είπε ο Τρότσκι» κλπ. Φυσικά η ιστοριογραφία έχει και αυτή την σημασία της. Απαραίτητη προϋπόθεση για την θεωρητική δουλειά είναι πρώτα πρώτα να γνωρίζουμε ποιο είναι το αντικείμενο. Αυτή είναι η δουλειά της ιστοριογραφίας. Είναι χαρακτηριστική όμως η άγνοια των περισσότερων μελών της αριστεράς σχετικά με το αντικείμενο (εν προκειμένω της ΕΣΣΔ), και ως εκ τούτου οι αυθαίρετες αφηρημένες διακηρύξεις για τον χαρακτήρα της ΕΣΣΔ. Μάλιστα θα έλεγα ότι όσο πιο ρηχή- αποσπασματική είναι η ανάλυση τόσο πιο πολύ διαβάζουμε μεγάλα λόγια με λέξεις που χάνουν το περιεχόμενο τους και χρησιμοποιούνται μονάχα για να ενθουσιάσουν και για να πάρουν την νομιμοποίηση ως «μαρξιστικά». Χαρακτηριστικές τέτοιες λέξεις «διαλεκτική», «ιστορικός υλισμός» κλπ. Ιδιαίτερα σε ορισμένες οργανώσεις αυτό έχει γίνει πιπίλα. Υπάρχει μια οργάνωση (ονόματα δεν λέμε, οικογένειες δεν θίγουμε) που οτιδήποτε και αν γράψει (περιγραφές, σχόλια, γενικά οτιδήποτε) το βαφτίζει μαρξιστικό και επιστημονικό, και τις αντίθετες απόψεις μη μαρξιστικές μη επιστημονικές (αυθαίρετα πάντα).
Αλλά στο άρθρο του σ. Τζούμα υπάρχουν και σημαντικά λάθη, τόσο πρακτικά όσο και φιλοσοφικά. Το μεγαλύτερο του λάθος, που είναι καταδικασμένο να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις, είναι το γεγονός πως ο Τζόυμας παίρνει το άρθρο του σ.Πατέλη αποκομμένο από την υπόλοιπη αρθρογραφία και προβληματική της Λογικής της Ιστορίας. Είναι χαρακτηριστικά τα σχόλια του για την έννοια Πρώιμος σοσιαλισμός («τι ‘ν τούτο;», «νεκρή έννοια»). Τα 3 /4 από αυτά που έγραψε θα μπορούσαν να αποφευχθούν αν γνώριζε τα παραπάνω. Νομίζω ότι με αυτό τον τρόπο είναι αδύνατο να γίνει κατανοητός ο αρθρογράφος, χωρίς δηλαδή να γίνεται κατανοητό τι πρεσβεύει ο ίδιος, άρα και πως χρησιμοποιεί τις έννοιες αυτές, άρα είναι αδύνατο να γίνει σοβαρός ουσιαστικός διάλογος. Στην καλύτερη περίπτωση έχουμε δύο παράλληλους μονολόγους. Ως εκ τούτου παρακάτω θα προσπαθήσω να κάνω μια σύντομη εισαγωγή στην προβληματική του πρώιμου σοσιαλισμού, αφού προηγηθεί μια κριτική στις ιδέες του Τρότσκι αλλά και σε αυτά που γράφει ο σ. Τζούμας με σκοπό να ξεκαθαρίσουμε αν είναι ορθή η έννοια «σταλινισμός». Για τους συντρόφους του ομίλου, δεν θα γράψω τίποτα καινούργιο από αυτά που έχουμε πάρα πολλές φορές συζητήσει, αλλά επειδή απέχουν πάρα πολύ από τις συζητήσεις «τις πιάτσας» κρίνω αναγκαίο να διευκρινιστούν. Βέβαια για να γράψει κανείς αναλυτικά όλα αυτά τα πράγματα χρειάζεται ολόκληρο βιβλίο. Οπότε είμαι αναγκασμένος σε ορισμένα σημεία να μιλάω αφοριστικά. Λόγω, επίσης, του περιορισμένου χρόνου θα χρησιμοποιήσω κυρίως αποσπάσματα από κείμενα γιατί διαφορετικά ρισκάρω να «κάψω» μερικά μαθήματα της σχολής μου.

Για αυτά που γράφει ο Τζούμας και ο Τρότσκι

Ας ξεκινήσουμε με κάτι που έχει δίκιο ο Τρότσκι.
“The proletariat found its weapon in Marxism not at once, and not fully even to this day. Today this weapon serves political aims almost primarily and exclusively. The broad realistic application and the methodological development of dialectic materialism are still entirely in the future. Only in a socialist society will Marxism cease to be a one-sided weapon of political struggle and become a means of scientific creation, a most important element and instrument of spiritual culture” (Trotsky, 1923).

Όντως έχει δίκιο. Πράγματι έτσι έγινε. Πράγματι στον σοσιαλισμό ο μαρξισμός δεν ήταν απλός ένα πολιτικό μέσο, αλλά συνέβαλε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην παραπέρα ανάπτυξη των επιστημών. Σας υπενθυμίζω τον , πολύ συζητημένο τελευταία, μεγάλο Σοβιετικό ψυχολόγο Λεβ Βυγκότσκι (που μάλιστα συμπαθούσε τον Τρότσκι, αλήθεια γίνετε να συμπαθείς τον Τρότσκι και να μην είσαι τροτσκιστής σύμφωνα με τα κατά καιρούς λεγόμενα των τροτσκιστών;), και τους μαθητές του Λούρια, Λεόντιεφ, τους παιδαγωγούς Μακάρενκο, Σουχομλίνσκι κ.α. Στην Σοβιετική Ένωση, παρά τους περί του αντιθέτου μύθους, υπήρχε μια σοβαρή παράδοση μελέτης και ανάπτυξης του μαρξισμού. Έναν μάλιστα τον γνωρίζεις σίγουρα σ. Τζούμα αφού τον χρησιμοποιείς και εσύ, τον Ρόζενταλ. Μάλιστα η αναφορά στον Ρόζενταλ με βοηθάει για να αναφέρω την πιο σημαντική παράδοση, αυτή της μελέτης της μεθοδολογίας του κεφαλαίου του Μαρξ. Ο Ρόζενταλ αποτέλεσε την αρχή αυτής της προσπάθειας. Άλλοι σημαντικοί άνθρωποι που προχώρησαν περεταίρω αυτήν την ερεύνα ήταν ο Εβάλντ Ιλιένκοφ (βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, και τα έχω ανεβάσει σε άλλο ποστ), Μανκόφσκι και άλλοι, με τελευταίο και καλύτερο τον Βίκτωρα Αλεξέγιεβιτς Βαζιούλιν, όπου το βιβλίο του «Λογική του Κεφαλαίου» κατά πάσα πιθανότητα θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά μέσα στα επόμενα χρόνια. Άλλα έργα του στα ελληνικά είναι το πολύ σημαντικό βιβλίο «Λογική της Ιστορίας» (Ελληνικά Γράμματα, 2004), «Η διαλεκτική του ιστορικού προτσές και η μεθοδολογία της έρευνας του» που έχει βάλει και το πολιτικό καφενείο στην κεντρική σελίδα. Όλα αυτά τα ονόματα που ανέφερα αποτελούν απλώς κάποιους από τους πιο σημαντικούς ερευνητές, ο κατάλογος είναι μεγάλος.

Θα ήθελα ακόμα να ζητήσω από τον σ.Τζούμα να μας διευκρινίσει κάποια πράγματα που γράφει. Λέει λοιπόν «Όλες οι έννοιες αυτές, που προσπαθούν ν’ απαντήσουν στο ερώτημα «ποια είναι η φύση του κράτους στην ΕΣΣΔ» απάντησαν είτε με τρόπο αυτό-αναφορικό (κρατικός καπιταλισμός!)». Μήπως θα μπορούσες να αναπτύξεις τις ιδέες σου, γιατί δεν καταλαβαίνω τι εννοείς ότι το κάνουν με τρόπο «αυτοαναφορικό»;

Πέραν αυτού, ας δούμε κάποια άλλα πράγματα…

«Η ίδια η έννοια της «γραφειοκρατίας» ως κοινωνικού φαινομένου, προτάθηκε και αναλύθηκε από τον ίδιο τον Λένιν στα τελευταία χρόνια της ζωής του»

Επίτρεψε μου να σε διορθώσω. Η ίδια η έννοια της «γραφειοκρατίας» ως κοινωνικού φαινομένου (της κεφαλαιοκρατίας βέβαια στην εποχή του Μαρξ), αναλύθηκε από τον ίδιο τον νεαρό Μαρξ και αποτελεί την πρώτη του επιστημονική πραγμάτευση φαινομένων της κοινωνίας, στο άρθρο του στην Εφημερίδα του Ρήνου «Η δικαίωση του ανταποκριτή από το Μοζέλα», το οποίο, για ένα ακατανόητο για μένα λόγο, οι τροτσκιστές το αγνοούν. Παρακάτω θα δώσω ένα λινκ όπου γίνεται εκτενής αναφορά στην μη ολοκληρωμένη μελέτη από τον Μαρξ για το φαινόμενο αυτό.

«Είδε τα αντικειμενικά προβλήματα που δημιουργούσε η ιμπεριαλιστική περικύκλωση και οικονομική καθυστέρηση της ΕΣΣΔ, όπως είδε και τα πολλαπλά προβλήματα που προέκυψαν τόσο από τον «πολεμικό κομμουνισμό» όπως και από τη ΝΕΠ»

Η φυσιολογική ερώτηση που προκύπτει από αυτήν εδώ την πρόταση, είναι αν η ΕΣΣΔ δεν βρισκόταν σε ιμπεριαλιστική περικύκλωση και οικονομική καθυστέρηση (αλλά μήπως αυτό που λες δεν μοιάζει με την ΕΣΣΔ λίγο μετά τον Β παγκόσμιο πόλεμο;) δεν θα είχε γραφειοκρατία; Μάλιστα ο Σοβιετικός λαός, ιστορικά άμα το δούμε, υπήρξε ο πιο μορφωμένος λαός που γνώρισε μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα. Πάλι όμως χωρίς γραφειοκρατία δεν μπορούσε. Συγνώμη αλλά νομίζω πως το πρόβλημα της γραφειοκρατίας είναι βαθύτερο από αυτό που γράφει ο Τρότσκι και βασίζεται στα ίδια τα θεμέλια της Σοβιετικής κοινωνίας και όχι σε εξωτερικούς παράγοντες (αναφορά παρακάτω).

«Όταν ο σ. Πατέλης γράφει: «Αξίζει να διερευνήσουμε το βαθμό (μάλλον ασυνείδητου) διαποτισμού από αυτά τα αστικά-ιδεαλιστικά ιδεολογήματα ορισμένων στάσεων έναντι των εγχειρημάτων του πρώιμου σοσιαλισμού και ερμηνειών της ήττας του, τα αίτια της οποίας ανάγονται συλλήβδην σε πολιτικές-διοικητικές αστοχίες και βουλητικές επιλογές ιθυνόντων», συμφωνούμε απόλυτα αλλά φοβόμαστε πως και ο ίδιος δεν επιθυμεί να το κάνει στα σοβαρά.»

Εδώ βρίσκουμε αυτό ακριβώς που ανέφερα παραπάνω, την άγνοια της προβληματικής της Λογικής της Ιστορίας. Είναι κρίμα να χρησιμοποιούνται τέτοιοι βαριοί χαρακτηρισμοί. Μάλιστα όταν είναι προϊόν άγνοιας είναι ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα. Πρόβλημα που δεν αφορά βεβαίως βεβαίως τον σύντροφο Πατέλη, αλλά τον Κ.Τζούμα. Περισσότερα για αυτό παρακάτω.

«Διαφορετικά, θα γνώριζε πάνω σε ποια συγκεκριμένη, ιστορικό – υλιστική βάση, οι τροτσκιστές έχουν μιλήσει για το φαινόμενο του σταλινισμού. Δεν το απέδωσαν, ξεκινώντας από τον ίδιο τον Τρότσκι σε φαινόμενα «αυταρχισμού, ελλείμματος δημοκρατίας, εργατικού ελέγχου, αμεσοδημοκρατίας, κ.ο.κ». Αυτά, υπήρξαν οι συνέπειες και όχι η βάση του σταλινικού φαινομένου.»

Ο Τρότσκι όντως προσπαθεί να δει πίσω από την γραφειοκρατία τα βαθύτερα κοινωνικά αίτια, έστω και αν δεν το κάνει αποτελεσματικά. Για τους επίγονους του όμως είναι μια άλλη ιστορία. Σε ελεύθερη μετάφραση οι τροτσκιστές μας γράφουν «Για τις συγκεκριμένες αυτές αντικειμενικές συνθήκες (Χ,Υ λόγους) ο Στάλιν σιγά σιγά συγκέντρωσε στα χέρια του όλη την εξουσία» και μετά ερμηνεύουν ΟΛΑ τα φαινόμενα στα πλαίσια της αυθαιρεσίας του Στάλιν και της γραφειοκρατίας του(υπενθυμίζω ότι η γραφειοκρατία είναι ένα κοινωνικό μόρφωμα που ανήκει στο εποικοδόμημα). Ξεκινάς υλιστικά, δεν παραμένεις συνεπής όμως από εκεί και πέρα και συνεχίζεις ιδεαλιστικά! Μας λένε «η τάδε χώρα έχασε την επανάσταση επειδή έφταιγε ο Στάλιν», «Αν έλειπε ο Στάλιν και η γραφειοκρατία του (ΣΣ. Βλέπε Πολιτική επανάσταση) θα είχαμε σοσιαλισμό, δεν είχαμε εξαιτίας αυτών», «Το σχέδιο δεν ικανοποιούνταν εξαιτίας του Στάλιν». Λυπάμαι, αλλά όταν ερμηνεύεις τα πάντα ως προϊόν της αυθαιρεσίας της γραφειοκρατίας (φετιχοποίηση της γραφειοκρατίας), τάση που σαφώς υπάρχει στον Τρότσκι, δεν είναι ιστορικός υλισμός. Δεν είναι καν υλισμός! Είναι πραγματικά φοβερό και ταυτόχρονα αστείο για μερικούς ανθρώπους για όλα τα υπόλοιπα στάδια ανάπτυξης της ανθρωπότητας να ισχύει ο ιστορικός υλισμός, αλλά για την ΕΣΣΔ ο υποκειμενικός ιδεαλισμός. Δεν είναι φοβερή αντίφαση αυτή; Αυτή η αντίφαση δυστυχώς είναι κυρίαρχη στα περισσότερα ρεύματα της αριστεράς. Δεν είναι τυχαίο που πολλοί πιστοί της εν λόγω προσέγγισης αναφωνούν «τελικά δεν ισχύει ο ιστορικός υλισμός» (φράση που έχω διαβάσει στο internet πολλές φορές). Βέβαια εκτός από την επίδραση της βάσης στο εποικοδόμημα όντως υπάρχει επίδραση μερών του εποικοδομήματος μεταξύ τους και στην βάση. Παρόλα αυτά η δυνατότητα της γραφειοκρατίας (εποικοδόμημα) να επιδρά στην κοινωνική ζωή είναι σαφώς περιορισμένη. Απαιτείται πολύ πιο σοβαρή μελέτη από αυτό.

Πάνω σε αυτό μάλιστα, πολύ σωστά παρατηρεί ο σ. Περικλής Παυλίδης «δεν πρέπει να μας διαφεύγει, ότι είναι η τυπική γραφειοκρατική κοσμοαντίληψη αυτή η οποία θεωρεί το κράτος -το πολιτικό εποικοδόμημα αυθύπαρκτη οντότητα και που ερμηνεύει τα σημαντικότερα φαινόμενα της κοινωνικής ζωής ως απόρροια των επιλογών και ενεργειών (ορθών ή λανθασμένων) της κρατικής εξουσίας (της κυβέρνησης, του κυβερνώντος κόμματος, των ιδεολογικών μηχανισμών, των αρχών ασφαλείας κλπ), θεωρούμε, λοιπόν, μεθοδολογικό σφάλμα να αναζητούμε τα αίτια ύπαρξης ενός αποξενωμένου από την κοινωνία μορφώματος, της γραφειοκρατίας, καθώς και αυτού του γεγονότος της αποξένωσης του στις ενέργειες της ίδιας της γραφειοκρατίας, των πολιτικών εκπροσώπων και ηγετών της.» («Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ, σελ 81)

Ακόμα, με εντυπωσίασαν (αρνητικά) ορισμένες απολυτοποιήσεις στο κείμενο σου πχ. «εννοιών στον Τρότσκυ, χρήση που είναι σε απόλυτη συμφωνία με τη διαλεκτική», «έννοια που βρίσκεται σε απόλυτη συνάρτηση με την πραγματικότητα» (μα καλά τι σόι διαλεκτική είναι αυτή;). Αν ήταν σε απόλυτη συνάρτηση με την πραγματικότητα όπως μας λες εσύ, τότε δεν χρειάζεται να μελετήσουμε τίποτα, απλώς και μόνο να διαβάσουμε καλά (σαν την αγία γραφή) Τρότσκι!

Οι Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν μας αφήσανε ένα πάρα πολύ σημαντικό έργο. Ανέπτυξαν τον επιστημονικό σοσιαλισμό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για την εποχή τους. Είχαν όμως μια σημαντική αδυναμία. Τους έλειπε το αντικείμενο. Ήταν εμφανώς αδύνατο να κατανοήσουν και να μας περιγράψουν τις νομοτέλειες που διέπουν την σοσιαλιστική κοινωνία. Ακριβώς το ίδιο ισχύει για τον Τρότσκι. Ο ίδιος μάλιστα, πολλές φορές συγχέει τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό (πχ. άρση αντίθεσης πόλης και χωριού, χειρωνακτικής και πνευματικής ιδιοκτησίας κ.α.). Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον σοσιαλισμό ως «μια αρμονική εσωτερικά συμμετρική και, κατά συνέπεια, ελεύθερη από κρίσεις στην οικονομία» κοινωνία (τέτοια κοινωνία ποτέ δεν θα υπάρξει). Ο χαρακτηρισμός του Τρότσκι για τον χαρακτήρα της ΕΣΣΔ είναι εξίσου προβληματικός. Όπως αναφέρθηκε την ορίζει σαν «εργατικό εκφυλισμένο κράτος» «μεταβατικό από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό» (βλέπε «Προδομένη Επανάσταση). Εδώ υπάρχει μια αντίφαση. Ο σοσιαλισμός είναι το αντιφατικό μεταβατικό καθεστώς που διαμέσω της επίλυσης αυτών των αντιφάσεων μας οδηγεί στον κομμουνισμό. Άρα λοιπόν σύμφωνα με τον Τρότσκι η ΕΣΣΔ της εποχής του είναι η «μετάβαση προς την μεταβατική περίοδο». Κάτι δεν πάει καλά εδώ δεν νομίζεις; Νομίζω ότι απλά σοσιαλισμός φτάνει. Ούτε στις απόψεις του για την γραφειοκρατία τα πάει τόσο καλά. Μας λέει λοιπόν ότι δημιουργήθηκε ως προϊόν της ανισομέρειας στην διανομή των προϊόντων της εργασίας. Στον μαρξισμό γνωρίζουμε ότι η διανομή των προϊόντων της εργασίας βασίζονται στον καταμερισμό των όρων της εργασίας (στις σχέσεις παραγωγής). Μας μιλάει για κόπωση των μαζών, όπου βέβαια οι οικονομικοί άθλοι της ΕΣΣΔ αλλά και η ιστορική νίκη της ΕΣΣΔ επί του φασισμού, αλλά και η νίκη των πρώιμων σοσιαλιστικών επαναστάσεων μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο απαντάνε ολοκληρωτικά σε αυτήν την άποψη. Μας λέει ότι είναι προϊόν της ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης, δηλαδή προϊόν εξωτερικών παραγόντων που δεν απορρέουν από την ίδια την ΕΣΣΔ. Αλλά όταν αυτό δεν υπήρχε τι έγινε; Μας μιλάει για οικονομική καθυστέρηση, όταν ο ίδιος ο Μαρξ σε πολύ πιο καθυστερημένες συνθήκες διέκρινε την δυνατότητα για σοσιαλισμό. Κάνει το τρικ και μιλάει για «σχετική» καθυστέρηση, αλλά τέτοιο πράγμα είναι αντιεπιστημονικό. Ως εκ τούτου δεν μας βοηθάει και πάρα πολύ ο Τρότσκι στην κατανόηση του φαινομένου.

Τι είναι πρώιμος και ύστερος σοσιαλισμός και τι η γραφειοκρατία

«Καταρχήν με τον όρο «εκφάνσεις του πρώιμου σοσιαλισμού» δεν ξέρει κανείς τι πρέπει να καταλάβει;»
Σύντροφε Τζούμα, εκτός από τον Τροτσκισμό υπάρχουν και άλλα ρεύματα!!! Ο Δημήτρης Πατέλης όπως είναι γνωστό ανήκει στην Διεθνή σχολή Λογική της Ιστορίας (http://www.ilhw.tuc.gr ), την σχολή αυτή που δημιούργησε αυτές τις έννοιες, δηλαδή τις έννοιες «πρώιμος σοσιαλισμός» και «ύστερος σοσιαλισμός».

Ο Μαρξ στα οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα του ‘44 κάνει μια πάρα πολύ σημαντική παρατήρηση. «Θέλετε να δείτε την ιστορία της ψυχολογίας, δείτε την ιστορία της βιομηχανίας». Όπως οι περισσότεροι γνωρίζουμε σε διαφορετικές εποχές ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (από την άγρα, στην χρήση εργαλείων, στην χρήση μηχανών κλπ.) αντιστοιχεί άλλη μορφή ανάπτυξης της προσωπικότητας (βάση – εποικοδόμημα). Με βάση αυτήν την παρατήρηση και με βάση την μελέτη της κοινωνίας σαν «οργανικό όλο» ο Β.Α.Βαζιούλιν διέκρινε δύο διαφορετικά στάδια ανάπτυξης του σοσιαλισμού.

Όπως διαβάζουμε από τον Δ.Πατέλη «Από τις νικηφόρες πρώιμες σοσιαλιστικές επαναστάσεις προκύπτει ο «πρώιμος σοσιαλισμός». Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του πρώιμου σοσιαλισμού: α)ανακύπτει και αναπτύσσεται επί μιας υλικοτεχνικής βάσης η οποία δεν είναι καθ’ όλα αντίστοιχη του σοσιαλισμού, σε συνθήκες ανεπαρκώς κοινωνικοποιημένου χαρακτήρα της εργασίας (νικηφόρες πρώιμες επαναστάσεις σε χώρες με χαμηλό επίπεδο ανάπτυξης παραγωγικών δυνάμεων, ανισομερής ανάπτυξη των μέσων παραγωγής, ανισομερής ανάπτυξη και χαμηλό επίπεδο ολοκλήρωσης μεταξύ των σοσιαλιστικών χωρών, έντονη παρουσία χειρωνακτικής εργασίας κ.ο.κ.) και β)ανακύπτει στα πλαίσια συσχετισμών δυνάμεων υπεροχής του κεφαλαιοκρατικού κόσμου (νικηφόρες πρώιμες σοσιαλιστικές επαναστάσεις ξεσπούν αρχικά σε μία και αργότερα σε μερικές χώρες, κεφαλαιοκρατική περικύκλωση από υπέρτερης ισχύος εχθρούς, ξένες επεμβάσεις, επαπειλούμενοι πόλεμοι –Β΄ Παγκόσμιος, Ψυχρός Πόλεμος, πληθώρα τοπικών θερμών βεβιασμένη επίσπευση της σοσιαλιστικής οικοδόμησης με «στρατιωτικοποίηση» της κοινωνίας, βεβιασμένη απόσπαση και προάσπιση του μέγιστου «ζωτικού χώρου» για τον σοσιαλισμό, κ.ο.κ.).

Αντίστοιχα, δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που σηματοδοτούν την έναρξη της εποχής του ύστερου σοσιαλισμού: α) η έναρξη της ανάπτυξης του σοσιαλισμού επί υλικοτεχνικής βάσης η οποία είναι πλέον καθ’ όλα αντίστοιχη του σοσιαλισμού και β) οι δυνάμεις του σοσιαλισμού αρχίζουν να υπερέχουν έναντι των δυνάμεων του κόσμου του κεφαλαίου.» (http://www.ilhs.tuc.gr/gr/anagaiotita_diakrisis_proimon_isteron_epanastaseon.htm)

Ας δούμε τώρα ποια θα μπορούσε να είναι η θέση της γραφειοκρατίας στην νοητική σύλληψη της πραγματικότητας. Εδώ πρέπει να διευκρινίσω κάτι. Είναι αδύνατο σε λίγες σελίδες να περιγράψω με λεπτομέρειες τα παρακάτω. Είμαι αναγκασμένος να γράψω αφοριστικά, σχηματοποιημένα, και με πολλά αποφθέγματα. Έτσι λοιπόν ο μη εξοικειωμένος με τη μαρξιστική θεωρία θα έχει μεγάλη δυσκολία να κατανοήσει αυτά που θέλω να γράψω, όμως δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά. Έχουμε και λέμε λοιπόν….
Ο ιστορικός υλισμός ξεκινάει από την διαλεκτική παραγωγικών δυνάμεων - σχέσεων παραγωγής, ας αρχίσουμε και εμείς από εκεί. Στην Σοβιετική ένωση και κατά τη διάρκεια όλου του 20ου αιώνα κυριαρχούσε η μηχανοποιημένη παραγωγή. Όπως λέει ο σοβιετικός φιλόσοφος Β. Α. Βαζιούλιν «η καθεαυτό μηχανοποιημένη παραγωγή (σε διάκριση με την αυτοματοποιημένη παραγωγή) δεν αποτελεί ούτε μπορεί ν' αποτελέσει, στην κλίμακα της ξεχωριστής χώρας και πολύ περισσότερο της ανθρώπινης κοινωνίας συνολικά, μια εσωτερικά ενιαία διαδικασία παραγωγής... Στη βαθμίδα της μηχανοποιημένης παραγωγής ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής έχει ήδη καταστεί τεχνική αναγκαιότητα, αλλά για ξεχωριστές μηχανές ή συγκρότημα μηχανών, οι οποίες δεν είναι συνενωμένες στο επίπεδο χώρας (και της ανθρωπότητας) σ' ένα ενιαίο σύστημα μηχανών» (Β.Α.Βαζιούλιν «Λογική της Ιστορίας»). Έτσι λοιπόν δεν υπάρχει μια ενιαία διαδικασία στην παραγωγή, αλλά η κάθε αυτόνομη παραγωγική μονάδα ενώνεται έμμεσα με τις υπόλοιπες διαμέσου του κράτους και του σχεδιασμού. Ως εκ τούτου μπορεί να υπήρχε ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής πλην όμως δεν ήταν ολοκληρωμένος. Έτσι στην Σοβιετική ένωση η κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής είχε αναπόφευκτα τυπικό/νομικό χαρακτήρα. Όλοι οι παραγωγοί είχαν την ίδια ιδιοκτησιακή σχέση με τα μέσα παραγωγής και το προϊόν της εργασίας, ήταν όλοι κρατικοί υπάλληλοι και λάμβαναν όλοι μισθό από το κράτος. «Βλέπουμε λοιπόν ότι οι σχέσεις παραγωγής στη Σοβιετική Ένωση παίρνουν τη μορφή σχέσεων μεταξύ τμημάτων και βαθμίδων του κρατικού μηχανισμού, ο οποίος συνενώνει και διευθύνει όλο το σύστημα της κοινωνικής παραγωγής. Οι σχέσεις μεταξύ των παραγωγών, ως οικονομικές σχέσεις, καθίστανται ταυτόχρονα ενδοκρατικές – διοικητικές σχέσεις, σε όλο το φάσμα των διοικητικών δραστηριοτήτων». (Π.Παυλίδης «Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ» σελ 82). Από τα προαναφερόμενα απορρέει η διατήρηση των εμπορευματικών χρηματικών σχέσεων (και έτσι εμφανίζεται η ανάγκη εργασίας για την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών και όχι η εργασία ως ανάγκη για εργασία. Βλέπε Β.Α.Βαζιούλιν «Λογική της Ιστορίας») εντός του σοσιαλισμού. Αυτό αποτελεί την «βασική αντίφαση του σταδίου διαμόρφωσης του κομμουνισμού, η βασική αντίφαση του σοσιαλισμού είναι η αντίφαση μεταξύ της κοινωνικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και της ανωριμότητας (της ανεπαρκούς ωρίμανσης) του κοινωνικού χαρακτήρα της παραγωγής». («Για τις νομοτέλειες της μετάβασης στον κομμουνισμό: σοσιαλισμός, κομμουνισμός και αντεπανάσταση» Μ. Δαφέρμου, Π. Παυλίδη, Δ. Πατέλη). Στον βαθμό που υπάρχει η μηχανοποιημένη παραγωγή και διατηρείται ο υποδουλωτικός καταμερισμός εργασίας ο άμεσος παραγωγός χειρίζεται μεμονωμένα μέσα εργασίας, κυρίως ως φυσική δύναμη, κάνει λοιπόν αυτήν την κοπιαστική επαναλαμβανόμενη χειρωνακτική εργασία που τόσο επέκρινε ο Μαρξ. Με αυτόν τον τρόπο στερείται δυνατότητας και ικανότητας για σφαιρική μόρφωση και ελέγχου της παραγωγικής διαδικασίας, γνωρίζει μονάχα αυτά που απαιτούνται για την χρήση των μεμονωμένων μέσων παραγωγής. Η διοίκηση της παραγωγής απαιτεί περισσότερες γνώσεις και ικανότητες από αυτές. «Για τους παραπάνω λόγους κρίνεται αναγκαία και αναπόφευκτη η συγκρότηση ενός ξεχωριστού από τους άμεσα παραγωγούς, ιεραρχημένου διευθυντικού συστήματος συλλογής και διαχείρισης πληροφοριών για τις παραγωγικές δυνάμεις με στόχο τη σχεδιοποιημένη λειτουργία αυτών» («Το φαινομενο…» σελ 87). Από εδώ απορρέει η γραφειοκρατία!
Στο βαθμό λοιπόν που ο παραγωγός αναγκάζεται να δουλεύει μόνιμα σε ξεχωριστά μέσα παραγωγής, είναι εμφανές ότι η εργασία δεν του προσφέρει φυσική και πνευματική ικανοποίηση και ως εκ τούτου εμφανίζονται τάσεις αποφυγής της εργασίας, παρασιτικής διαβίωσης για την ικανοποίηση των αναγκών, και προσπάθειας για καλύτερη θέση στον καταμερισμό εργασίας, που μπορεί να οδηγήσει σε παραβατική και μερικές φορές αντεπαναστατική συμπεριφορά. «Η γραφειοκρατία εκφράζει το γενικό συμφέρον ως κάτι αποσπασμένο από το ατομικό. Το γενικό όμως σε αντιδιαστολή προς το ατομικό στερείται περιεχομένου, είναι ψευδός γενικό.» … Οι δε γενικοί κανόνες του γραφειοκρατικού μηχανισμού είναι μια αφαίρεση από την πολυμορφία των κοινωνικών φαινομένων και συνεπώς δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τις ανάγκες της κοινωνίας» («Το φαινόμενο της Γραφειοκρατίας της ΕΣΣΔ Π.Παυλίδης, σελ 19)

Από αυτόν τον υπαρκτό στον σοσιαλισμό διαχωρισμό του ατομικού και συλλογικού συμφέροντος προκύπτει η αναγκαιότητα χρήσης βίας από το κράτος (δεν μπορεί να υπάρξει κράτος χωρίς γραφειοκρατία). «Θα ήταν η μεγαλύτερη ανοησία και ο πιο παράλογος ουτοπισμός να νομίζουμε ότι χωρίς εξαναγκασμό και χωρίς δικτατορία μπορεί να περάσουμε από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό» (Λένιν)

Έτσι λοιπόν, οι δυνατότητες υπέρβασης της γραφειοκρατίας δεν βρίσκονται σε μια «πολιτική επανάσταση» που ήλπιζε ο Τρότσκι, αλλά στην διαλεκτική άρση αυτών των αντιθέσεων που παράγουν και αναπαράγουν την γραφειοκρατία, και πιο ειδικά της μηχανοποιημένης παραγωγής, απότοκα της οποίας είναι όλα τα υπόλοιπα. Με λίγα λόγια η μοναδική δυνατότητα οριστικής υπέρβασης της γραφειοκρατίας είναι η ωριμότητα της ανθρωπότητας, η χειραφετημένη κοινωνία, η κοινωνία της αυτοματοποιημένης παραγωγής (βλ. Β.Α.Βαζιούλιν «Λογική της Ιστορίας»), η κομμουνιστική κοινωνία.

Συμπεράσματα

Η τροτσκιστική άποψη οδηγεί στην απόρριψη της ΕΣΣΔ ως σοσιαλιστική. Αυτή η απόρριψη έχει μια πάρα πολύ σημαντική αδυναμία, ότι αποτρέπει τον ερευνητή από την διάγνωση των νομοτελειών που διέπουν τον πρώιμο σοσιαλισμό και έτσι δεν μπορεί να μελετήσει πολλά φαινόμενα που προέκυψαν και θα ξανα-προκύψουν, όπως το φαινόμενο αποφυγής της εργασίας, ανταγωνισμού μεταξύ των εργαζομένων, αλλά και το φαινόμενο της παραοικονομίας που είναι πάρα πολύ σημαντικό (η παραοικονομία έχει χαρακτηριστικά αστικής τάξης και αποτελεί δύναμη αντίδρασης για την φυγή προς τα πίσω στον καπιταλισμό). Αυτός που δεν μελετάει την ΕΣΣΔ είναι καταδικασμένος να διαπράξει τα ίδια λάθη.

«Κατάργηση της γραφειοκρατίας σημαίνει ότι το καθολικό συμφέρον θα γίνει πραγματικό επί μέρους συμφέρον» (Μαρξ «Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου»), σημαίνει δηλαδή την κατάργηση του κράτους και την δημιουργία της χειραφετημένης κομμουνιστικής κοινωνίας. Έτσι λοιπόν επιτρέψτε μου να χαρακτηρίσω την ιδέα «σοσιαλισμός χωρίς γραφειοκρατία» ως ουτοπική. Συμφωνώ λοιπόν πλήρως με τον Λένιν όταν γράφει «μπορεί να διώξει κανείς τον τσάρο, να διώξει τους τσιφλικάδες, να διώξει τους καπιταλιστές. Αυτό εμείς το κάναμε. Όμως δεν μπορείς «να διώξεις» τη γραφειοκρατία σε μια αγροτική χώρα, δεν μπορείς «να την εξαλείψεις από το πρόσωπο της γης». Μπορείς μόνο με μια αργή επίμονη δουλειά να τη μειώσεις». Πράγματι σε αυτό έγκειται η υποχρέωση μας όταν και αν καταλάβουμε την εξουσία. Απαιτείται σοβαρή κοπιαστική μακροχρόνια πολιτική μάχη για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας μέχρι την περίοδο της ωριμότητας της ανθρωπότητας.
Με βάση όλα αυτά ας εξετάσουμε είναι σωστή η χρήση της έννοιας «σταλινισμός»; Πρώτον, με βάση το έργο του δεν νομίζω πως μπορούμε να πούμε ότι ο Στάλιν ήταν ένας θεωρητικός. Έτσι λοιπόν ούτε από την σκοπιά μιας ιδεολογικό-πολιτικής θεωρίας μπορούμε να μιλάμε για «σταλινισμό». Δεύτερον παίρνοντας σαν δεδομένο ότι σοσιαλιστικό κράτος χωρίς γραφειοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει, και όλα τα προαναφερόμενα δεν νομίζω πως η έννοια «σταλινισμός» είναι σωστή. Νομίζω πως η ύπαρξη της και η χρήση της από τους τροτσκιστές είναι δυσλειτουργική.

Τέλος, εδώ κυρίως αναγκάστηκα να κάνω μια αρνητική κριτική στον Τρότσκι, και έτσι να φανεί ότι οι σχέσεις μου με τον Τρότσκι δεν είναι καλές. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Τον σέβομαι τον Τρότσκι, πιστεύω ότι με ειλικρίνεια πολέμησε την γραφειοκρατία. Και σαφέστατα οι ρητορικές ικανότητες (γράφει καταπληκτικά) αλλά και οι γνώσεις και οι ευρύτερες διανοητικές ικανότητες του είναι αξιοζήλευτες. Εννοείται πως έμαθα πάρα πολλά πράγματα διαβάζοντας Τρότσκι. Όμως από εκεί και πέρα η θεωρία του Τρότσκι είναι ανεπαρκής για να λύσει το πρόβλημα της γραφειοκρατίας. Ας σκεφτούμε λίγο όλοι μαζί, σε αυτές τις συνθήκες, τις συνθήκες της μηχανοποιημένης παραγωγής του 20ού αιώνα, έστω ότι γινόταν η «πολιτική επανάσταση», τι άλλο θα γινόταν από το να φύγει η μια γραφειοκρατία και να έρθει μια άλλη;

Ερωτήσεις

Εγώ από την μεριά μου θα ήθελα να κάνω κάποιες ερωτήσεις στον σ. Τζούμα. Στον ιστορικό υλισμό εξετάζουμε τις νομοτέλειες εξέλιξης της ιστορίας της ανθρωπότητας. Με βάση αυτές η ιστορία «χωρίζεται» σε διαφορετικά κοινωνικό-οικονομικά συστήματα (δουλοκτητική κοινωνία, φεουδαρχία, κεφαλαιοκρατία κλπ.). Σ. Τζούμα με βάση τον χαρακτηρισμό του Τρότσκι της κοινωνικής φύσης της ΕΣΣΔ ως «εργατικό εκφυλισμένο κράτος», σε ποια θέση βρίσκεται αυτό το πράγμα; Μετά την κεφαλαιοκρατία ας πούμε; δηλαδή υπάρχει ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ κεφαλαιοκρατίας και σοσιαλισμού; Ή μήπως θα πρέπει να κάνουμε αφαίρεση της ΕΣΣΔ όταν μιλάμε για την εξέλιξη της ανθρωπότητας; Δεν είναι όμως αυτό λίγο αντιφατικό, δηλαδή να αφαιρείς ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας (που επηρέασε σημαντικά τις εξελίξεις τον 20ο αιώνα) για να σου «βγει» η ανάλυση;

Εν κατακλείδι

Νομίζω ότι η καλύτερη εξέταση του φαινομένου της γραφειοκρατίας βρίσκεται στο βιβλίο του συντρόφου Περικλή Παυλίδη «Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ», από το οποίο δανείστηκα πάρα πολλά, και που ευτυχώς κάποιος το έχει ανεβάσει στο internet (http://rapidshare.com/files/250338231/Grafeiokratia-P_Pavlidis.doc ).

Επίσης οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται για αυτήν την προβληματική μπορεί να διαβάσει και τα άλλα άρθρα σχετικά με αυτό εδώ: http://www.ilhs.tuc.gr/gr/arthra_sosialismos-kommounismos.htm )

Η μελέτη του πρώιμου και ύστερου σοσιαλισμού και οι νομοτέλειες που τους διέπουν, είναι απαραίτητη για να χαράξουμε την σύγχρονη στρατηγική που απαιτείται για την επανεμφάνιση του κομμουνιστικού κινήματος, διαφορετικά οι κομμουνιστές είναι καταδικασμένοι να κάνουν τα ίδια ή χειρότερα λάθη. Η μελέτη μιας κοινωνίας δεν είναι εύκολο πράγμα, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για μια κοινωνία, ένα τύπο συνείδησης, που ξεπερνά αρκετά την δικιά μας εποχή. Δεν μπορεί να γίνει από ημιμαθείς ρήτορες που ξέρουν εύκολα να ενθουσιάζουν. Απαιτείται σοβαρή δουλειά. Απαιτείται μελέτη, εξοικείωση και αναστοχασμός του θεωρητικού κεκτημένου του μαρξισμού. Σε αυτό συμβάλουν οι όμιλοι ως προνομιακός χώρος μελέτης της θεωρίας. Είναι λοιπόν απαραίτητο όχι απλώς να τους διατηρήσουμε αλλά και να τους διευρύνουμε για να αποχτήσουμε την αυθεντική ικανή επαναστατική πρωτοπορία που χρειαζόμαστε για τις επαναστάσεις του 21ου αιώνα. Για αυτό το λόγο κάθε βοήθεια, κάθε μικρή συμβολή μέσω της συμμετοχής στους ομίλους μελέτης της επαναστατικής θεωρίας είναι σημαντική.

Κώστας Μπατής
Μέλος του ομίλου μελέτης για την επαναστατική θεωρία
www.omilos.tuc.gr

ΥΓ. Περίμενε να μάθουν οι της δογματικής πτέρυγας του τροτσκισμού ότι ο Ρόζενταλ που χρησιμοποιείς ήταν υποστηρικτής του Στάλιν Eye-wink. Τι έχεις να τραβήξεις καημενούλη Eye-wink

ΥΓ2. Για όποιες διαφωνίες, απορίες, διευκρινήσεις είμαι στην διάθεση σας.

Offline
Joined: 25/02/2008


Η συζήτηση εξελίκτικε εδώ:
http://politikokafeneio.com/Forum/viewtopic.php?t=18787